KinhNe.comKính Nể
Về hưu làm gì

Chơi cây cảnh khi về hưu như một nghề chơi: chọn dòng cây, giữ nhịp chăm, tránh sa đà

Cây cảnh là nghề chơi hợp tuổi về hưu: chậm, bền, có bạn chơi. Cách chọn dòng cây theo sức và chỗ ở, nhịp chăm theo mùa, và giữ cho thú chơi không thành gánh nặng.

A Vietnamese man in his seventies trims a small potted bonsai on a sunny rooftop terrace lined with clay pots, close side angle on hands and leaves, fresh morning light

Chơi cây cảnh hợp với người về hưu vì nó chậm, bền và tự có nhịp: sáng tưới, tuần tỉa, mùa thay đất, năm sửa dáng. Nên chọn một dòng cây vừa với chỗ ở và sức bê vác, bắt đầu từ vài chậu, chăm theo mùa, kết bạn với người cùng chơi, và đặt sẵn giới hạn để thú chơi không thành gánh nặng.

Ví dụ giả định ông Thành, 67 tuổi, nguyên giáo viên địa lý, sống trên tầng ba một căn nhà phố có sân thượng nhỏ. Khi về hưu, ông nhận lại từ người bạn hai chậu sanh, một chậu mai chiếu thuỷ. Năm năm sau, sân thượng của ông có hơn ba chục chậu, buổi sáng nào cũng có việc, chiều thỉnh thoảng có bạn ghé uống trà ngắm cây. Ông cũng từng mất hai tháng vì đau lưng sau một lần tự bê chậu đất to. Bài này đi qua cả cái thú lẫn cái giá của nghề chơi ấy.

Vì sao cây cảnh là nghề chơi hợp tuổi về hưu

Cây cảnh không vội được. Một chậu sanh muốn có dáng phải mất vài năm uốn tỉa; một giò lan muốn ra hoa phải chờ đúng mùa. Chính sự chậm ấy hợp với nhịp của người đã bước khỏi cuộc chạy đua công việc. Người chơi cây quen nhìn kỹ: một chiếc lá đổi màu, một rễ con nhú ra, một cành bị sâu. Nhìn kỹ mỗi ngày là một cách luyện mắt và luyện sự chú ý rất tự nhiên.

Cây cảnh cũng tự tạo ra nhịp cho tuần lễ mà không cần ai xếp lịch. Có việc hằng ngày như tưới, xoay chậu ra nắng; có việc hằng tuần như nhặt lá vàng, bắt sâu; có việc theo mùa như thay đất, bón phân, tỉa cành, uốn dây. Người về hưu đang tìm cách cho ngày mình có hình dạng sẽ thấy cây làm việc ấy rất êm.

Và cây là cớ để có bạn. Người chơi cây hay qua lại nhà nhau xem cây, đổi cành giâm, đi chợ hoa cùng nhau, ngồi bàn chuyện dáng cây hàng giờ. Đó là kiểu bạn bè dễ giữ, vì luôn có chuyện để nói mà không cần chuyện riêng tư.

Chọn dòng cây theo chỗ ở và sức

Mỗi dòng cây đòi một kiểu chăm và một sức bê vác khác nhau. Bảng dưới giúp chọn dòng đầu tiên cho hợp, sau này muốn chơi thêm thì mở rộng dần.

Dòng câyHợp chỗ ởNhịp chămSức cần
Cây dáng nhỏ trong chậu nông (sanh, si, mai chiếu thuỷ cỡ nhỏ)Sân thượng, ban công nhiều nắngTưới hằng ngày mùa nóng, tỉa theo tuần, thay đất vài năm một lầnNhẹ, chậu bê được một mình
Lan treoHiên nhà, ban công có bóng râm nhẹTưới phun, để ý nấm bệnh mùa nồm, chờ mùa hoaRất nhẹ, nhưng cần với tay lên cao
Cây lá trong nhàCăn hộ chung cư, phòng kháchTưới vài ngày một lần, lau lá, xoay chậuNhẹ
Cây thế lớn, chậu toSân rộng, nhà ở quêChăm theo mùa, cần người giúp khi thay chậuNặng, không tự bê được
Cây hoa theo mùa (cúc, mai, đào chậu)Sân, hiênChăm sát vào mùa trước Tết, nhàn mùa khácTrung bình

Người mới bắt đầu nên chọn một dòng, năm đến mười chậu, cỡ bê được một mình. Chậu nào không bê được thì đặt cố định trên bệ có bánh xe, hoặc để ở chỗ không cần di chuyển. Muốn thêm chậu lớn thì tính trước ai sẽ giúp khi thay đất, khi dời chậu tránh bão.

Nhịp chăm một năm của ông Thành

Đây là nhịp giả định của một người chơi cây dáng nhỏ ở miền Bắc. Người ở miền Trung, miền Nam điều chỉnh theo mùa mưa, mùa khô của nơi mình.

  • Mùa xuân: thay đất, bón lót cho các chậu cần thay, cắt tỉa những cành mọc lộn xộn sau mùa đông, giâm cành mới.
  • Đầu hè: uốn dây những cành đã đủ dẻo, theo dõi sâu cuốn lá, chuyển vài chậu ưa râm vào chỗ có lưới che.
  • Giữa hè: tưới sáng sớm và chiều muộn, không tưới giữa trưa, kê chậu tránh đọng nước sau mưa lớn, buộc chắc trước khi có bão.
  • Mùa thu: tháo dây uốn trước khi cắn vào vỏ, bón nhẹ, chụp ảnh lại dáng cây để so với năm trước.
  • Mùa đông: giảm tưới, che gió bấc cho cây yếu, mùa nồm thì mở thoáng để tránh nấm, kiểm tra rễ những chậu úng.

Nhịp này cho ông Thành một việc chính mỗi mùa và việc nhỏ mỗi ngày. Ông bảo năm nào cũng như năm nào nhưng không năm nào giống năm nào, vì cây mỗi năm một khác.

Giữ lưng, giữ tay và tránh tai nạn khi chơi cây

Không tự bê chậu nặng. Chậu đất to, chậu đá, bao đất là nguyên nhân hay gặp nhất của đau lưng ở người chơi cây cao tuổi. Dùng xe đẩy, bệ có bánh xe, hoặc chờ con cháu về cùng làm. Khi bê chậu vừa, khuỵu gối, giữ lưng thẳng, ôm chậu sát người.

Không trèo thang lên chỗ cao. Treo lan, tỉa cành cây cao, buộc mái che là những việc dễ ngã. Hạ giỏ lan xuống thấp bằng dây ròng rọc, hoặc nhờ người làm. Ngã đập đầu thì gọi 115 hoặc đưa đi cấp cứu ngay, kể cả khi thấy vẫn tỉnh táo.

Đeo găng tay khi làm đất và cắt tỉa. Da người cao tuổi mỏng, dễ xước, dễ nhiễm trùng. Đeo găng, rửa tay sau khi làm, vết thương sưng đỏ, nóng, mưng mủ thì đi khám.

Đội nón, uống nước, tránh giờ nắng. Sân thượng mùa hè rất nóng. Làm vào sáng sớm, chiều muộn, có ghế ngồi, mang theo nước. Choáng váng, buồn nôn, mệt lả khi đang làm thì vào chỗ mát nghỉ; không đỡ thì gọi người nhà đưa đi khám.

Cẩn trọng với thuốc trừ sâu. Ưu tiên bắt sâu bằng tay, rửa lá bằng nước. Nếu buộc phải dùng thuốc, nhờ người trẻ phun, đeo khẩu trang, găng tay, và để xa tầm với của trẻ nhỏ.

Một buổi sáng bốn mươi phút trên sân thượng

Phần lớn thú chơi cây nằm ở những buổi sáng bình thường, không phải ở những ngày trưng bày. Đây là trình tự một buổi chăm cây mà ông Thành giữ gần như mỗi ngày, vừa đủ việc, vừa đủ nghỉ.

  1. Uống một cốc nước, khởi động cổ tay, xoay vai, đứng lên ngồi xuống vài lần trước khi lên sân thượng. Cơ thể buổi sáng còn cứng, làm ngay dễ bị trẹo.
  2. Đi một vòng nhìn từng chậu mà chưa làm gì: lá nào vàng, chậu nào khô, chậu nào đọng nước, cành nào có sâu. Năm phút nhìn kỹ đỡ được nửa tiếng sửa sai.
  3. Tưới theo thứ tự đã quen, chậu khô trước, chậu ưa ẩm sau. Dùng vòi có tay cầm nhẹ hoặc bình nhỏ, không xách thùng nước đầy lên xuống cầu thang.
  4. Chọn một việc chính trong ngày: hôm nay nhặt lá, mai bắt sâu, ngày kia tỉa một chậu. Không làm hết mọi việc trong một buổi.
  5. Ngồi lại ghế mười phút uống trà, ngắm cây. Đây không phải là thời gian thừa: chính lúc ngồi ngắm, người chơi mới nghĩ ra dáng cây nên sửa thế nào.
  6. Rửa tay, cất kéo vào hộp, ghi một dòng vào sổ chăm cây nếu có việc đáng nhớ như thay đất, cây ra nụ.

Bốn mươi phút mỗi sáng cộng lại thành một nhịp đều mà cơ thể dễ chịu. Ngày nào thấy mệt, chỉ tưới rồi xuống nghỉ; cây chịu được một hai ngày bị bỏ qua việc phụ, còn cơ thể thì không nên bị ép. Người có bệnh nền về tim, huyết áp nên tránh lên sân thượng nắng gắt và hỏi bác sĩ nếu hay chóng mặt khi cúi lâu rồi đứng dậy.

Khi nghề chơi bắt đầu thành gánh nặng

Cây cảnh có một cái bẫy mà người chơi lâu năm đều biết: nó dễ thành nghiện. Một chậu đẹp, muốn thêm chậu nữa; thấy cây người khác đẹp hơn, muốn có cây như thế. Sân thượng chật dần, tiền mua chậu, mua đất, mua cây tăng dần, thời gian chăm kín cả ngày, và có lúc người chơi quên mất mình chơi để vui.

Mấy dấu hiệu nên dừng lại nhìn: số chậu nhiều đến mức không chăm kịp, cây chết vì bỏ sót; đi đâu xa cũng không yên vì lo cây; chi tiêu cho cây làm ảnh hưởng tới chi tiêu chung của nhà; vợ hoặc chồng bắt đầu phàn nàn. Cách giữ là đặt sẵn một con số chậu tối đa ngay từ đầu, mỗi khi thêm một chậu mới thì cho bớt một chậu cũ. Cho cây cũng là một cái thú: đem tặng bạn cùng chơi, tặng nhà văn hoá phường, tặng cháu chậu cây đầu tiên của nó.

Cũng nên dặn trước người trông cây khi mình đi vắng hay ốm: chậu nào tưới hằng ngày, chậu nào để yên. Viết ra giấy, dán ở cửa sân thượng. Người chơi cây hay coi cây như người nhà, nên lo trước cho cây cũng là lo cho sự yên tâm của mình.

Kết bạn qua cây: vài cách tự nhiên

Nghề chơi cây mở ra nhiều dịp gặp người mà không cần tham gia hội nhóm chính thức. Đi chợ hoa cuối tuần, đứng lại hỏi người bán về cách chăm một loại cây, gặp ông bà khác đang hỏi cùng câu. Nhờ người hàng xóm có cây đẹp chỉ cách giâm cành, rồi mang biếu lại họ một chậu con. Mời một hai người bạn ghé sân thượng uống trà xem cây vào buổi chiều cuối tuần.

Với người muốn đi xa hơn, nhiều phường, xã có những dịp trưng bày cây cảnh nhân ngày lễ, ngày Tết. Mang một chậu đi trưng bày không nhằm thắng giải mà để được người khác ngắm cây mình, được nghe góp ý. Chỉ nên nhận phần việc vừa sức, nhờ người bê chậu, và về nghỉ sớm khi thấy mệt.

Ông Thành kể rằng bạn chơi cây của ông có đủ tuổi: một ông hàng xóm hơn ông mười tuổi, một cậu thanh niên ở đầu ngõ mới tập chơi. Cây làm cái cầu nối giữa những người tưởng chẳng có gì chung.

Câu hỏi thường gặp

Người mới bắt đầu nên chơi bao nhiêu chậu?

Nên bắt đầu từ năm đến mười chậu cùng một dòng cây, cỡ bê được một mình. Chăm quen một hai năm rồi mới mở rộng, và đặt sẵn con số tối đa để không bị sa đà.

Ở chung cư có chơi cây cảnh được không?

Được, với cây lá trong nhà hoặc cây dáng nhỏ đặt ở ban công đủ nắng. Chú ý chậu đặt ngoài ban công phải chắc chắn, không đặt trên lan can, để tránh rơi xuống dưới.

Chơi cây cảnh có giúp vận động không?

Có ở mức nhẹ: đi lại, cúi, với, tưới. Nhưng không thay được đi bộ hay tập luyện đều đặn. Người có bệnh xương khớp nên hỏi bác sĩ về việc cúi lâu và bê vác.

Đi vắng một tuần thì cây thế nào?

Nhờ người quen tưới theo tờ giấy dặn sẵn, hoặc gom chậu vào chỗ râm, tưới đẫm trước khi đi. Với chuyến đi dài hơn, cần người trông thường xuyên, nhất là mùa nóng.

Có nên mua cây đắt tiền khi mới chơi không?

Không nên. Cây đắt mà chưa quen chăm dễ chết, mất cả tiền lẫn hứng. Nên bắt đầu từ cây giâm, cây nhận lại của bạn, cây giá vừa, chăm thành thạo rồi mới tính chuyện khác.

Bị cây gai đâm, dằm vào tay thì xử lý thế nào?

Rửa sạch bằng xà phòng và nước, lấy dằm ra nếu dễ. Nếu vết thương sưng đỏ, nóng, đau tăng, có mủ hoặc dằm nằm sâu không lấy được thì nên đi khám để được xử trí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138