Nuôi thú cưng khi về hưu hợp nhất với người còn đi lại vững, có người nhà sẵn lòng trông giúp khi đi vắng hoặc ốm, và chọn con vật vừa với sức: mèo, chim, cá hoặc chó cỡ nhỏ, hiền, đã qua tuổi nghịch. Con vật mang lại nhịp ngày, lý do ra ngoài và người để trò chuyện, nhưng cũng cần lo trước cho nó.
Ví dụ giả định bà Hạnh, 68 tuổi, sống một mình trong căn nhà ống ở phường sau khi các con lập gia đình. Một người cháu mang tới con mèo mướp ba tuổi. Từ đó, sáng nào bà cũng dậy đúng giờ cho mèo ăn, chiều ngồi hiên vuốt lông nó, kể chuyện với nó như với một người bạn. Cũng có lần bà vấp ngã vì con mèo chạy qua chân trong bóng tối. Bài này kể đủ cả hai mặt để ông bà chọn được con vật làm đời sống vui hơn mà không thêm rủi ro.
Thú cưng cho người về hưu: được gì và cần gì
Một con vật nuôi đưa lại cho ngày của người về hưu một thứ rất quý: nhịp. Phải dậy cho nó ăn, phải dắt nó đi, phải dọn chỗ của nó. Những việc nhỏ ấy giữ cho một ngày có điểm tựa, nhất là với người sống một mình hoặc vừa rời công việc. Con vật cũng là cớ để bắt chuyện: người dắt chó đi dạo buổi sáng thường quen thêm vài người cùng dắt chó, người nuôi chim hay ngồi với nhau đổi kinh nghiệm.
Nhiều người cao tuổi kể rằng họ nói chuyện với con vật nhiều hơn với người. Điều đó không có gì lạ hay đáng lo; nó cho thấy nhu cầu chăm sóc và được gắn bó vẫn còn nguyên. Con vật không phán xét, không vội, chỉ cần có mặt.
Mặt kia là trách nhiệm. Chó cần đi dạo mỗi ngày dù mưa hay nắng, cần tiêm phòng, cần người trông khi chủ đi vắng. Mèo cần được để ý khi ốm, khi bỏ ăn. Con vật sống nhiều năm, có khi lâu hơn sức khoẻ của chủ cho phép chăm. Vì vậy chọn nuôi khi về hưu nên là quyết định có tính trước, không phải một món quà bất ngờ từ con cháu.
Một phép thử nhỏ trước khi nhận nuôi: nhận trông giúp con vật của người quen trong một tuần. Trong bảy ngày ấy, để ý xem việc cho ăn, dắt đi, dọn dẹp có vừa sức không, đêm có bị đánh thức nhiều không, mình có thấy vui hay thấy phiền. Một tuần đủ để biết mình hợp với chó hay mèo, hợp với con hiếu động hay con trầm tính. Người quen chắc cũng mừng vì có người trông giúp, và ông bà có thêm một lý do để gặp gỡ.
Chọn con vật theo sức và theo nhà
Bảng so sánh chung các loại hay được người cao tuổi nuôi. Mỗi con vật một tính, nên gặp tận nơi trước khi nhận.
| Con vật | Hợp với ai | Việc hằng ngày | Rủi ro cần để ý |
|---|---|---|---|
| Chó cỡ nhỏ, hiền, đã trưởng thành | Người đi lại vững, thích ra ngoài | Dắt đi hai lần mỗi ngày, cho ăn, chải lông | Kéo dây làm ngã, vướng chân, cần người trông khi đi xa |
| Mèo đã trưởng thành | Người ở nhà nhiều, nhà kín | Cho ăn, thay cát, chơi cùng | Chạy qua chân trong bóng tối, cào xước da mỏng |
| Chim cảnh trong lồng | Người thích nghe tiếng chim, ít đi xa | Cho ăn uống, vệ sinh lồng, treo nắng | Bụi lông với người hay ho, phải đưa lồng ra vào |
| Cá cảnh bể nhỏ | Người thích ngắm, ít sức đi lại | Cho ăn, thay nước định kỳ | Bê nước nặng khi thay, điện bể |
| Gà, vịt vài con ở quê | Người có sân vườn | Cho ăn, nhặt trứng, dọn chuồng | Dọn chuồng nặng, vệ sinh tay sau khi chăm |
Con non trông dễ thương nhưng nghịch, cần dạy, hay cắn phá. Với người cao tuổi, một con chó hoặc mèo đã qua tuổi nghịch, tính đã ổn, thường dễ sống cùng hơn nhiều. Hỏi những nhà đang cần tìm chủ mới cho con vật trưởng thành là một hướng tốt.
Một ngày của bà Hạnh với con mèo mướp
Sáu giờ sáng, con mèo đến cọ vào chân giường. Bà Hạnh dậy, bật đèn lối đi, đổ nửa bát hạt và thay nước cho nó, rồi mới đánh răng, pha ấm trà. Trước khi có mèo, bà hay nằm nán tới tám giờ, rồi cả buổi sáng uể oải. Giờ bà ra sân tưới mấy chậu cây khi trời còn mát, con mèo nằm phơi nắng gần đó.
Buổi trưa bà ăn xong thì ngủ, con mèo cũng cuộn tròn ở góc phòng. Chiều bà đi chợ, mua thêm ít cá luộc cho mèo, đứng nói chuyện với bà bán cá về con mèo nhà bà ấy. Tối bà xem tivi, con mèo nằm trên đùi. Thứ Bảy bà dọn khay cát, chải lông cho nó, kiểm tra móng.
Nhìn từ ngoài, đó là một ngày rất bình thường. Nhưng bà kể rằng có con mèo, bà ăn đúng bữa hơn vì phải cho nó ăn đúng bữa, dậy đúng giờ hơn, và có chuyện để kể khi con gái gọi điện. Đó là thứ mà con vật mang lại: không phải phép màu, chỉ là những điểm tựa nhỏ trong ngày.
Các khoản chi khi nuôi một con vật: tính trước cho yên tâm
Không nêu con số vì mỗi nơi mỗi khác, nhưng nên liệt kê đủ các khoản để biết mình đang nhận một trách nhiệm cỡ nào. Ví dụ dưới đây là giả định cho một con mèo hoặc một con chó nhỏ:
- Thức ăn hằng ngày, có thể là cơm cá nấu ở nhà hoặc thức ăn đóng gói.
- Tiêm phòng và tẩy giun định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.
- Khám khi con vật ốm, bỏ ăn, bị thương; khoản này khó đoán trước nên để dành một phần.
- Đồ dùng ban đầu: ổ nằm, bát, dây dắt, khay cát hoặc lồng, bể.
- Đồ dùng thay định kỳ: cát vệ sinh, nước rửa, đồ chải lông.
- Chi phí trông giữ khi cả nhà đi vắng, nếu không nhờ được người quen.
Liệt kê ra giúp ông bà và con cháu bàn rõ ai lo khoản nào. Nhiều nhà để con cháu lo phần khám chữa và tiêm phòng, ông bà lo phần ăn uống hằng ngày; chia như vậy vừa nhẹ cho ông bà vừa giữ được niềm vui tự tay chăm.
Dắt chó an toàn và tránh ngã trong nhà
Chọn dây và tay cầm chắc. Dây ngắn vừa phải, tay cầm vòng quanh cổ tay nhưng không thắt chặt. Không dùng loại dây kéo dài tự cuộn với chó khoẻ, vì khi chó lao đi bất ngờ dễ kéo người ngã.
Đi giờ vắng, đường bằng. Sáng sớm hoặc chiều mát, chọn lối đi bằng phẳng, đủ sáng, tránh dốc trơn sau mưa. Mang giày đế bám, không đi dép lê khi dắt chó.
Dạy chó đi chậm cạnh chân. Nếu chó hay kéo, nhờ con cháu hoặc người quen giúp dạy trong vài tuần. Với chó quá khoẻ so với sức mình, nên nhờ người trẻ dắt và ông bà đi cạnh.
Giữ nhà sáng và gọn. Bật đèn ngủ ở lối đi ban đêm, đặt bát ăn và ổ nằm của con vật sát tường, không giữa lối. Khi đứng dậy, nhìn xuống chân trước khi bước. Nếu ngã, nhất là ngã đập đầu hoặc không đứng dậy được, gọi người nhà hoặc 115 ngay.
Lo trước cho con vật khi ông bà đi vắng hoặc ốm
Đây là phần hay bị bỏ qua nhất, và cũng là phần làm ông bà lo nhất khi phải đi viện hay đi thăm con xa. Làm sẵn từ khi còn khoẻ thì yên tâm hơn nhiều.
- Chọn sẵn một người trông chính và một người dự phòng: một người con, một người hàng xóm, một người cùng nhóm dắt chó. Hỏi họ trước, đừng mặc định.
- Viết một tờ giấy dặn: con vật ăn gì, bao nhiêu, mấy giờ, có dị ứng gì không, tính nết thế nào, nơi khám thú y quen. Dán ở chỗ dễ thấy và đưa một bản cho người trông.
- Để sẵn chìa khoá dự phòng cho người trông chính, kèm thức ăn đủ dùng vài ngày.
- Cho người trông làm quen với con vật vài lần khi ông bà còn ở nhà, để khi cần thì con vật không sợ người lạ.
- Nói chuyện với con cháu về chuyện lâu dài: nếu một ngày ông bà không chăm được nữa, ai sẽ nhận nuôi tiếp. Nói ra không phải là bi quan, mà là thương con vật đến nơi.
Bà Hạnh nhờ cô hàng xóm làm người trông chính, đứa cháu ngoại làm dự phòng. Lần bà đi thăm con gái ở xa hai tuần, con mèo vẫn ăn uống đều. Bà bảo đi mà không lo là một niềm vui riêng.
Khi nào nên hỏi bác sĩ và khi nào nên cân nhắc lại
Có một vài tình huống nên hỏi bác sĩ trước khi nuôi hoặc trong khi nuôi. Người hay bị hen, ho kéo dài, dị ứng nên hỏi xem lông mèo, lông chim có làm nặng thêm không. Người đang điều trị bệnh làm giảm sức đề kháng nên hỏi cách giữ vệ sinh khi chăm con vật. Người bị cào, cắn chảy máu, vết thương sưng đỏ, hoặc bị chó mèo lạ cắn, cần đi khám sớm để được xử trí đúng, không tự đắp lá hay bôi thuốc theo truyền miệng.
Cũng có lúc nên thật lòng cân nhắc lại: khi đi lại đã không vững, khi hay quên cho con vật ăn, khi việc dọn dẹp thành gánh nặng. Lúc đó, đổi sang một con vật cần ít chăm hơn, như vài con cá trong bể nhỏ có người giúp thay nước, hoặc nhờ người nhà nhận nuôi tiếp và ông bà sang thăm, là lựa chọn đầy trách nhiệm chứ không phải là bỏ rơi.
Con cháu đừng tặng thú cưng như một bất ngờ. Hỏi trước ông bà có muốn không, muốn con gì, và cam kết phần mình sẽ giúp. Một con vật được ông bà chọn và được cả nhà cùng lo sẽ là niềm vui lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Người ngoài 75 tuổi có nên nuôi chó không?
Có thể, nếu đi lại còn vững và chọn chó nhỏ, hiền, đã trưởng thành. Cần có người nhà sẵn sàng trông giúp và dắt thay khi trời xấu hoặc khi ông bà mệt.
Nuôi mèo có hợp với người sống một mình không?
Mèo khá hợp vì không cần dắt đi dạo, tự chơi được. Cần giữ nhà sáng, để ý chỗ mèo nằm để tránh vướng chân, và có người trông khi đi vắng.
Thú cưng có giúp người cao tuổi vận động nhiều hơn không?
Dắt chó đi dạo hai lần mỗi ngày là một cách đưa đi bộ vào nếp sống rất tự nhiên. Người có bệnh tim, khớp nên hỏi bác sĩ về quãng đường phù hợp.
Bị mèo cào nhẹ có cần đi khám không?
Vết xước nông thì rửa sạch bằng xà phòng và nước. Nếu chảy máu nhiều, sưng đỏ, nóng, mưng mủ hoặc bị con vật lạ cắn, nên đi khám sớm để được xử trí đúng.
Nên nhận con non hay con đã lớn?
Với người cao tuổi, con đã trưởng thành, tính đã ổn thường dễ sống cùng hơn nhiều. Con non nghịch, hay cắn phá, cần dạy dỗ hằng ngày trong nhiều tháng và dễ chạy nhảy làm vướng chân.
Ông bà ốm phải nằm viện thì con vật ở đâu?
Nên chọn sẵn người trông chính và người dự phòng từ khi còn khoẻ, kèm tờ giấy dặn cách cho ăn và chìa khoá dự phòng, để khi có việc thì không ai phải lúng túng.