KinhNe.comKính Nể
Vận động trong đời thường

Dấu hiệu phải dừng tập ở người cao tuổi: mỏi bình thường, báo động và lúc gọi 115

Phân biệt mỏi bình thường với dấu hiệu báo động khi người cao tuổi vận động: thử nói chuyện, ba mức dừng nghỉ, dừng hỏi bác sĩ, gọi 115 ngay, và cách quay lại tập sau đó.

A Vietnamese woman around seventy resting on a stone bench beside a tree lined footpath, a friend handing her a water bottle, medium shot from the side, calm late morning light

Khi vận động, người cao tuổi nên dừng ngay và ngồi nghỉ nếu thấy chóng mặt, hụt hơi không nói được câu ngắn, tim đập loạn; dừng hẳn và gọi 115 nếu đau thắt hay tức ngực, khó thở nhiều, vã mồ hôi lạnh, yếu hay tê một bên người, méo miệng, nói khó, hoặc ngã đập đầu. Còn hơi mỏi cơ, thở nhanh mà vẫn nói chuyện được là mức vận động bình thường.

Bài này giúp bạn và con cháu phân biệt ba mức: mỏi bình thường, dấu hiệu cần dừng và hỏi bác sĩ, và dấu hiệu cấp cứu. Bài cũng nói cách tự kiểm bằng phép thử nói chuyện, những hoàn cảnh dễ quá sức, cách người cùng tập nên làm khi có chuyện, và cách quay lại vận động sau một lần phải dừng. Bài không thay lời khám của bác sĩ.

Vì sao người cao tuổi cần biết rõ lúc nào dừng

Vận động đều là một trong những thói quen chung của nhiều người cao tuổi khoẻ mạnh. Nhưng chính vì quen tập, nhiều người hay cố: cố cho hết bài, cố theo nhịp nhóm, cố đi cho đủ vòng. Cơ thể ở tuổi bảy mươi, tám mươi báo hiệu có khi nhẹ hơn tuổi trẻ, dễ bị lẫn với cái mệt thường ngày.

Ví dụ giả định: ông Thành 74 tuổi đang đi bộ nhanh cùng nhóm thì thấy tức ngực, ông nghĩ do gió lạnh nên cố đi nốt vòng hồ. Về nhà ông nằm nghỉ, không nói với ai. Tối đó con trai thấy bố mệt bất thường mới đưa đi khám. Bác sĩ nói lẽ ra ông phải dừng và báo ngay từ lúc tức ngực đầu tiên.

Biết rõ các mức dấu hiệu không làm người ta sợ vận động, mà giúp vận động yên tâm hơn. Người biết lúc nào phải dừng thường dám tập đều hơn, vì không phải lo mơ hồ mỗi lần thấy mỏi.

Chuẩn bị trước mỗi buổi để ít phải dừng giữa chừng

Nhiều lần phải dừng tập có thể tránh được bằng vài việc nhỏ làm trước. Danh sách này ngắn, làm quen tay thì chỉ mất vài phút:

  • Tự hỏi ba câu trước khi ra cửa: đêm qua ngủ được không, hôm nay có thấy khác thường không, đã uống thuốc theo đơn chưa.
  • Ăn nhẹ hoặc uống nước trước khi vận động, nhất là buổi sáng sớm.
  • Mặc theo thời tiết: nhiều lớp mỏng khi rét, mũ rộng vành khi nắng.
  • Mang theo nước, điện thoại và một tờ giấy nhỏ ghi tên, bệnh nền, thuốc đang dùng, số người nhà, để trong túi áo.
  • Làm ấm vài phút trước phần chính, thả lỏng vài phút sau khi xong.
  • Báo người nhà đi đâu, chừng nào về, nhất là khi đi một mình.
  • Biết chỗ nghỉ trên đường đi: ghế đá, bậc thềm, mái hiên nhà văn hoá.

Với người có bệnh tim mạch, huyết áp, đường huyết, bác sĩ có thể dặn thêm những việc riêng trước khi vận động. Ghi lại lời dặn đó vào tờ giấy trong túi áo, để người cùng tập cũng đọc được khi cần. Thói quen chuẩn bị này nghe thì nhỏ, nhưng là thứ phân biệt một buổi tập yên tâm với một buổi tập lo lắng.

Phép thử nói chuyện: cách tự đo nhịp vừa sức

Vừa vận động vừa nói được câu dài. Đây là mức nhẹ đến vừa, hợp với phần lớn buổi vận động của người cao tuổi.

Nói được câu ngắn, phải ngắt hơi giữa câu. Mức gắng sức hơn. Người khoẻ, đã quen tập có thể ở mức này một lúc; người mới bắt đầu hoặc có bệnh nền nên giảm nhịp.

Không nói được, chỉ thở dốc. Quá sức. Chậm lại ngay, dừng nếu không bớt sau vài nhịp thở.

Hát được thoải mái. Có thể đang vận động rất nhẹ. Nếu muốn và bác sĩ đồng ý, có thể tăng nhịp một chút.

Dùng phép thử khi tập với bạn. Vừa đi vừa trò chuyện là cách tự kiểm tự nhiên nhất. Ai thấy bạn mình bỗng im lặng, thở dốc thì đề nghị đi chậm lại.

Không dựa hoàn toàn vào cảm giác. Một số người dùng thuốc theo đơn có thể làm nhịp tim ít thay đổi khi gắng sức; hỏi bác sĩ xem mức vận động nào là hợp với mình.

Ba mức dấu hiệu: tiếp tục, dừng và hỏi bác sĩ, gọi 115

Bảng dưới để bạn và con cháu in vào trí nhớ. Khi phân vân giữa hai mức, hãy chọn mức nghiêm hơn.

MứcDấu hiệuLàm gì
Bình thườngHơi mỏi cơ, thở nhanh mà vẫn nói chuyện được, ra mồ hôi vừa, ấm người; hôm sau mỏi cơ nhẹ, hết trong một hai ngàyTiếp tục ở mức đó, không tăng thêm vội
Dừng ngay, nghỉ, hỏi bác sĩChóng mặt, hoa mắt, hụt hơi không nói được câu ngắn, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp, buồn nôn, đau khớp tăng rõ, chuột rút liên tục, mệt kéo dài cả ngày sau buổi tậpDừng, ngồi xuống chỗ mát hoặc ấm, uống nước; không tập tiếp buổi đó; kể với bác sĩ
Gọi 115 ngayĐau thắt hay tức ngực, đau lan lên cổ, hàm, tay trái; khó thở nhiều; vã mồ hôi lạnh; ngất hoặc gần ngất; yếu hay tê một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn mờ đột ngột; ngã đập đầuDừng hẳn, ngồi hoặc nằm nghỉ, không tự đi về; người bên cạnh gọi 115 và gọi người nhà

Đừng chờ xem dấu hiệu có tự hết không với nhóm thứ ba. Gọi sớm mà hoá ra không sao thì không ai trách; gọi muộn thì có khi không kịp.

Những hoàn cảnh dễ quá sức

Nhiều sự cố không đến từ bài tập khó mà từ hoàn cảnh không thuận. Cẩn thận hơn trong những lúc sau:

  • Trời nóng gắt, nồm ẩm: cơ thể khó toả nhiệt, mất nước mà không thấy khát.
  • Trời rét đậm, gió lạnh sáng sớm: mạch máu co lại, huyết áp dễ dao động.
  • Ngay sau bữa ăn no hoặc lúc đói lả.
  • Sau một đêm mất ngủ, khi đang cảm sốt, vừa ốm dậy.
  • Vừa đổi thuốc theo đơn, hoặc quên uống thuốc huyết áp, đường huyết.
  • Tập theo nhóm nhanh hơn sức mình, hay tập dồn để chuẩn bị biểu diễn.
  • Môn mới, nơi mới: hồ bơi lạ, đường đạp xe lạ, dốc lạ khi đi du lịch.

Những hôm như vậy, giảm mức xuống một nửa hoặc chuyển sang vận động nhẹ trong nhà. Bỏ một buổi tập không làm mất gì; cố một buổi lúc cơ thể không thuận thì có khi mất nhiều.

Người cùng tập nên làm gì khi có người phải dừng

Trong nhóm tập, nhóm dân vũ hay khi đi bộ cùng nhau, ai cũng có thể là người đầu tiên thấy bạn mình có chuyện. Các bước sau đơn giản mà có ích:

  1. Đỡ bạn ngồi xuống ghế, bậc thềm, hoặc nằm nghiêng nếu choáng; đưa ra chỗ râm khi nắng, chỗ kín gió khi rét.
  2. Hỏi vài câu ngắn: đau ở đâu, có khó thở không, tay chân có yếu không. Để ý xem bạn nói có rõ không, miệng có méo không.
  3. Gọi 115 ngay nếu có đau ngực, khó thở nhiều, yếu tê một bên, nói khó, ngất, ngã đập đầu. Nói rõ địa điểm, tuổi, dấu hiệu.
  4. Gọi người nhà của bạn; nhóm nên có danh sách số người nhà của từng thành viên.
  5. Ở bên cạnh cho tới khi người nhà hoặc nhân viên cấp cứu đến, không để bạn tự đi về một mình.
  6. Không tự cho uống thuốc của người khác, không xoa dầu, cạo gió thay cho việc gọi cấp cứu.

Nhóm tập lâu năm nên dành một buổi nói với nhau về những điều này, có thể mời cán bộ y tế phường, xã đến nói chuyện. Biết trước một chút, đến lúc cần sẽ không cuống.

Con cháu ở xa: quan tâm mà không kiểm soát

Nhiều con cháu ở xa lo lắng mỗi khi biết bố mẹ đi tập một mình. Có người gọi điện liên tục, có người khuyên thôi đừng tập nữa cho yên. Cả hai đều làm ông bà mệt, và có khi khiến ông bà giấu khi có chuyện.

Cách quan tâm hữu ích hơn là thống nhất với nhau vài điều: ông bà mang điện thoại khi đi tập, nhóm tập có số người nhà, ông bà kể ngắn mỗi tối hôm nay tập gì, có thấy gì lạ không. Con cháu nghe, hỏi thêm khi có điều đáng hỏi, nhắc đi khám khi có dấu hiệu ở mức thứ hai, và không biến mỗi cuộc gọi thành buổi kiểm tra.

Ví dụ câu hỏi mẫu của con: "Hôm nay mẹ đi bộ có mệt hơn mọi khi không?" thay cho "Mẹ có tập quá sức không đấy?". Câu thứ nhất mở đường cho ông bà kể thật; câu thứ hai dễ nhận về một chữ "không" cho xong chuyện.

Quay lại vận động sau một lần phải dừng

Sau một lần phải dừng vì chóng mặt, hụt hơi hay đau khớp, nhiều người cao tuổi sợ, bỏ vận động luôn. Ngược lại, có người hôm sau lại ra sân như chưa có gì. Cả hai cách đều không ổn.

Cách hợp lý là: nếu đã phải dừng ở mức thứ hai hoặc thứ ba trong bảng trên, đi khám trước, kể rõ đang làm gì thì có dấu hiệu, và hỏi bác sĩ khi nào, mức nào thì quay lại. Khi được bác sĩ đồng ý, bắt đầu lại với nửa mức cũ, buổi ngắn, có người đi cùng, rồi tăng dần qua vài tuần.

Câu hỏi mẫu khi đi khám: "Hôm thứ Ba đi bộ được mười lăm phút thì thấy chóng mặt, phải ngồi nghỉ, nghỉ chừng năm phút thì đỡ. Bình thường đi nửa tiếng không sao. Bác sĩ thấy có cần kiểm tra gì không, và bao giờ đi bộ lại được?" Kể theo thứ tự đang làm gì, dấu hiệu gì, kéo dài bao lâu, đỡ ra sao giúp bác sĩ hiểu nhanh hơn nhiều.

Con cháu nên đi khám cùng nếu được, ghi lại lời bác sĩ dặn. Về nhà, đừng biến lời dặn thành lệnh cấm. Ông bà vẫn là người quyết việc vận động của mình, con cháu là người hỗ trợ.

Câu hỏi thường gặp

Tập thể dục thấy tim đập nhanh có sao không?

Tim đập nhanh hơn khi vận động là bình thường nếu vẫn nói chuyện được và chậm lại sau khi nghỉ. Tim đập loạn, quá nhanh không bớt khi nghỉ, kèm choáng hay tức ngực thì dừng và đi khám hoặc gọi 115.

Đang tập thấy chóng mặt thì làm gì?

Dừng ngay, ngồi xuống hoặc nằm nghiêng, uống nước nếu tỉnh táo. Nghỉ cho tới khi hết hẳn, không tập tiếp buổi đó. Chóng mặt lặp lại hoặc kèm dấu hiệu khác thì đi khám.

Mỏi cơ hôm sau có phải dấu hiệu tập quá sức không?

Mỏi cơ nhẹ hôm sau, hết trong một hai ngày thường là bình thường khi mới tập hoặc vừa tăng mức. Đau nhiều, đau khớp, sưng, hoặc mệt kéo dài thì đã quá sức.

Khi nào thì phải gọi 115 ngay?

Khi có đau thắt hay tức ngực, khó thở nhiều, vã mồ hôi lạnh, ngất, yếu hay tê một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn mờ đột ngột, hoặc ngã đập đầu. Không chờ xem có tự hết không.

Người có bệnh nền có nên tự tập không?

Nhiều người có bệnh nền vẫn vận động đều và có ích, nhưng nên hỏi bác sĩ về mức tập, dấu hiệu cần dừng riêng với bệnh của mình, và báo người cùng tập biết bệnh nền.

Sau khi phải dừng tập một lần thì bao lâu được tập lại?

Tuỳ dấu hiệu và nguyên nhân. Nếu chỉ hơi quá sức thì nghỉ một hai ngày rồi tập nhẹ hơn. Nếu có dấu hiệu ở mức phải hỏi bác sĩ hoặc gọi cấp cứu, chỉ quay lại khi bác sĩ đồng ý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138