Một chuyến đi hợp sức cho người cao tuổi không đo bằng số điểm tham quan, mà bằng ba thứ: quãng đường mỗi ngày, số lần phải lên xuống xe, và có chỗ nghỉ thật sự giữa buổi hay không. Người ngoài 60 còn khoẻ vẫn đi được rất xa, kể cả ra nước ngoài, miễn là chọn nhịp đi chậm hơn nhịp của người trẻ, lịch có khoảng trống, và chặng đường dài nhất không dồn vào đầu chuyến.
Cách chọn dưới đây đi theo từng chặng tuổi 60–70, 70–80 và trên 80, kèm một phép thử làm được ngay trong tuần này để tự biết sức mình đang ở đâu. Người có bệnh nền như huyết áp, tim mạch, đường huyết hoặc vừa ốm dậy nên hỏi bác sĩ đang theo dõi mình trước khi chốt chuyến dài, nhất là chuyến có đi máy bay hay lên vùng núi cao.
Vì sao chuyến đi hợp với con cháu chưa chắc hợp với ông bà
Hãy hình dung bác Tư, 72 tuổi, được con rủ đi bốn ngày ba đêm ở một thành phố biển. Lịch của đoàn ghi kín: sáng sớm bay, trưa nhận phòng, chiều tắm biển, tối đi chợ đêm, ngày hai đi đảo bằng tàu, ngày ba leo đồi ngắm cảnh. Mỗi việc riêng lẻ đều vừa sức bác. Cái làm bác mệt là chúng nối liền nhau, không có một buổi nào để ngả lưng, và giờ ăn, giờ ngủ trôi theo lịch đoàn chứ không theo nếp ở nhà.
Cơ thể khi đã cao tuổi vẫn bền, nhưng hồi sức chậm hơn. Một ngày đi nhiều vẫn ổn; hai ngày liền đi nhiều thì sáng thứ ba chân nặng, đầu choáng, dễ cáu. Thêm vào đó là những thứ người trẻ không để ý: bậc lên xuống tàu thuyền, nhà vệ sinh xa, ghế ngồi chờ không có tựa, nắng gắt giữa trưa. Vì vậy câu hỏi đúng không phải là "ông bà đi được không" mà là "lịch này có chỗ cho ông bà nghỉ không". Chọn đúng chuyến là chọn nhịp, không phải chọn điểm đến.
Chọn chuyến theo từng chặng tuổi
Bảng dưới là mức tham khảo cho người còn tự đi lại được, không có bệnh nền đang chưa ổn. Tuổi trên giấy chỉ là điểm khởi đầu; sức thật của mỗi người mới là thước đo, nên đọc cùng phép thử ở mục sau.
| Chặng tuổi | Độ dài chuyến hợp | Quãng đường di chuyển một ngày | Nhịp tham quan | Điều nên giữ |
|---|---|---|---|---|
| 60–70 | Ba đến sáu ngày, có thể dài hơn nếu ở một chỗ | Một chặng dài rồi nghỉ; không hai chặng dài liền nhau | Hai hoạt động chính mỗi ngày, có nghỉ trưa | Giờ ngủ gần với giờ ở nhà |
| 70–80 | Ba đến năm ngày, ít đổi chỗ ngủ | Chặng dài nhất không quá nửa ngày ngồi xe | Một hoạt động chính buổi sáng, buổi chiều nhẹ | Ở một nơi hai đêm trở lên |
| Trên 80 | Hai đến bốn ngày, gần nhà hoặc một điểm đến quen | Chặng ngắn, có dừng nghỉ mỗi một đến hai giờ | Một việc chính mỗi ngày, còn lại ngồi nghỉ, trò chuyện | Luôn có người đi cùng biết sức mình |
Điểm chung của cả ba chặng là ít đổi chỗ ngủ. Mỗi lần dọn hành lý, trả phòng, nhận phòng mới tốn sức hơn cả một buổi tham quan. Chuyến năm ngày ở yên một khách sạn rồi đi quanh đó thường dễ chịu hơn chuyến năm ngày ba thành phố, dù trên giấy chuyến sau trông hấp dẫn hơn.
Phép thử một tuần trước khi đặt chuyến
Thay vì đoán, ông bà có thể tự thử trong vòng một tuần ở ngay nơi mình sống. Mỗi phép thử ghi lại cảm giác vào một cuốn sổ nhỏ, sáng hôm sau đọc lại xem cơ thể phản ứng ra sao.
- Đi bộ liền một mạch quãng đường bằng một vòng tham quan dự kiến, thường là ba mươi đến bốn mươi lăm phút, có dừng chụp ảnh, đứng ngắm như khi đi chơi thật.
- Ngồi xe hoặc ngồi ghế liền hai đến ba tiếng, chỉ đứng dậy một lần, để biết lưng và chân chịu được tới đâu.
- Lên xuống một dãy bậc thang khoảng hai, ba tầng nhà mà không vịn tay, xem có hụt hơi hay đau gối không.
- Thử một ngày dậy sớm hơn thường lệ một tiếng, đi ra ngoài cả buổi sáng, rồi xem buổi chiều còn muốn làm gì hay chỉ muốn nằm.
- Sáng hôm sau mỗi phép thử, để ý ba thứ: chân có nặng không, ngủ đêm có ngon không, đầu óc có tỉnh táo không.
Nếu cả bốn phép thử đều nhẹ nhàng, chuyến đi theo nhịp trong bảng là hợp. Nếu một phép thử làm mệt tới hôm sau, hãy giảm đúng phần đó trong lịch: đi bộ ít thì chọn điểm có xe điện nội khu, ngồi xe kém thì chia chặng ngắn. Nếu thấy tức ngực, khó thở hay chóng mặt trong lúc thử, đó không còn là chuyện chọn tour nữa mà là lúc đi khám trước đã.
Năm câu nên hỏi trước khi chốt một chuyến
Ngày đầu và ngày cuối có nhẹ không? Ngày đầu thường mất sức vì dậy sớm, đi đường xa; ngày cuối mệt vì trả phòng và ngồi chờ. Chuyến tốt để hai ngày này gần như chỉ có di chuyển và nghỉ.
Mỗi điểm tham quan phải đi bộ bao xa từ chỗ xe dừng? Hỏi thẳng người tổ chức hoặc con cháu đã tìm hiểu. Một ngôi chùa, một bảo tàng có thể cách bãi xe vài trăm bước, có khi phải leo dốc. Biết trước thì chuẩn bị gậy, giày, hoặc chọn ngồi chờ ở quán gần đó.
Có buổi nào hoàn toàn để nghỉ không? Chuyến từ bốn ngày trở lên nên có ít nhất nửa ngày trống. Buổi trống này không phải lãng phí; đó là lúc ông bà ngồi bên hồ, ngủ trưa, gọi điện về nhà, để hôm sau đi tiếp vui vẻ.
Chỗ ngủ có thang máy, có tay vịn trong phòng tắm không? Hai thứ nhỏ này quyết định giấc ngủ và độ an toàn. Phòng ở tầng cao không thang máy, phòng tắm sàn trơn không chỗ vịn là hai cái bẫy hay gặp ở khách sạn nhỏ, nhà nghỉ, nhà dân.
Nếu mệt giữa chừng thì có đường lui không? Hỏi xem có thể bỏ một điểm, ở lại khách sạn hoặc về sớm một ngày mà không rắc rối. Biết mình có lựa chọn này, người cao tuổi đi thoải mái hơn hẳn, ít cố sức hơn.
Những kiểu chuyến đi thường hợp với người đã nghỉ hưu
Không có điểm đến nào là "dành riêng cho người già", nhưng có những kiểu chuyến đi tự nhiên hợp nhịp hơn. Mỗi kiểu dưới đây đều có thể làm vui cả nhà, không chỉ riêng ông bà.
- Nghỉ ở một thị trấn ven biển hoặc ven hồ ba bốn ngày, đi dạo sáng sớm và chiều mát, trưa nghỉ trong phòng.
- Chuyến về một vùng quê có làng nghề, đi chậm từng nhà, ngồi xem người ta làm, trò chuyện, mua quà nhỏ.
- Đi tàu hoả một chặng đẹp, ngắm cảnh qua cửa sổ, đến nơi ở hai đêm rồi về; bản thân chuyến tàu đã là một nửa niềm vui.
- Đi dự một lễ hội truyền thống, họp lớp, họp đồng hương ở tỉnh khác, ghép thêm một ngày thăm thú quanh đó.
- Chuyến hành hương hoặc thăm di tích có lối đi bằng phẳng, đi theo nhóm bạn già cùng nhịp.
- Chuyến ra nước ngoài gần, giờ giấc chênh ít, bay không quá dài, ở một thành phố hai ba đêm thay vì chạy nhiều nước.
Kiểu chuyến cần cân nhắc kỹ hơn là những chuyến leo núi cao, đi bộ đường rừng nhiều giờ, đi thuyền ngoài biển khi sóng lớn, hoặc chuyến xuyên nhiều thành phố mỗi ngày đổi chỗ ngủ. Không phải cấm, mà là cần sức và sự chuẩn bị hơn hẳn, nên hỏi bác sĩ và tập trước vài tuần.
Khi nào nên hoãn chuyến đi
Hoãn chuyến không phải là thua. Có những lúc đi tiếp sẽ làm hỏng cả chuyến lẫn sức khoẻ, và người làm chủ đời mình là người biết dừng đúng lúc. Nên hoãn hoặc đổi sang chuyến gần hơn khi vừa ốm dậy chưa đầy vài tuần, vừa nằm viện hay mổ mà bác sĩ chưa cho đi xa, đang chỉnh thuốc huyết áp hoặc thuốc đường huyết mà chỉ số chưa ổn, hoặc vừa ngã mà chân vẫn đau, đi chưa vững.
Cũng nên hoãn khi trong tuần trước chuyến xuất hiện những dấu hiệu lạ: mệt kéo dài không rõ lý do, khó thở khi đi lại nhẹ, phù chân mới xuất hiện, sụt cân nhanh, chóng mặt nhiều lần. Những dấu hiệu này cần đi khám, không phải gắng đi cho xong vì đã đặt vé. Tiền vé đổi được; một lần trở bệnh ở nơi xa thì khó lường hơn nhiều.
Với những dấu hiệu cấp cứu như đau thắt ngực, khó thở dữ dội, yếu hoặc tê nửa người, méo miệng, nói khó, ngã đập đầu thì không cân nhắc gì nữa: gọi 115 ngay, dù đang ở nhà hay đang trên đường đi.
Câu nói mẫu khi bàn chuyến đi với con cháu
Nhiều chuyến đi hỏng không phải vì sức yếu mà vì ông bà ngại nói. Con cháu lên lịch bằng con mắt của người ba mươi tuổi, còn ông bà thì cứ "ừ, được" rồi về mệt cả tuần. Nói rõ từ đầu là cách tôn trọng cả hai bên. Vài câu mẫu có thể dùng: "Bố đi được, nhưng mỗi ngày bố chỉ muốn một chỗ chính thôi, còn lại các con đi, bố ngồi quán đợi." Hoặc: "Mẹ muốn ở yên một khách sạn, đừng đổi chỗ ngủ mỗi tối." Hoặc: "Buổi trưa cho ông về phòng nằm một tiếng, chiều ông đi tiếp."
Với bạn già rủ đi theo đoàn, cũng nên nói rõ: "Đi thì đi, nhưng hôm leo đồi cho mình xin ở dưới" là câu không ai giận. Ngược lại, nếu thấy mình còn khoẻ và muốn đi nhiều hơn mức con cháu lo, cứ nói thẳng: "Bố tập đi bộ mỗi sáng bốn mươi phút rồi, cho bố đi cùng hôm ra đảo." Lời nói cụ thể, kèm việc mình đã thử được, thuyết phục hơn mọi lời trấn an chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Người 75 tuổi có nên đi tour trọn gói nhiều điểm không?
Được, nếu sức đã qua phép thử đi bộ và ngồi xe lâu, và lịch tour có nghỉ trưa. Nên hỏi trước quãng đi bộ ở từng điểm, xin bỏ điểm nặng và chọn tour ít đổi khách sạn.
Đi du lịch bao nhiêu ngày là vừa cho người ngoài 80?
Hai đến bốn ngày ở gần nhà hoặc một điểm đến quen thường dễ chịu. Quan trọng hơn số ngày là chặng xe ngắn, có dừng nghỉ, ít đổi chỗ ngủ và luôn có người đi cùng.
Có bệnh huyết áp thì có đi du lịch xa được không?
Nhiều người có huyết áp vẫn đi xa bình thường khi chỉ số đã ổn. Hỏi bác sĩ đang theo dõi trước chuyến dài, mang đủ thuốc theo đơn và đừng bỏ liều vì lịch trình bận.
Mới ốm dậy bao lâu thì đi chơi xa được?
Không có mốc chung cho mọi người. Tuỳ bệnh và sức hồi phục, nên hỏi bác sĩ đã điều trị. Tự thử đi bộ, ngồi xe vài ngày ở nhà; còn mệt nhiều thì đổi sang chuyến gần.
Có nên mua bảo hiểm du lịch cho người cao tuổi không?
Nên đọc kỹ trước khi mua: giới hạn tuổi, bệnh có sẵn có được chi trả không, cách liên hệ khi cần. Bảo hiểm chỉ giúp về tiền, không thay cho việc chọn chuyến vừa sức.
Ông bà ngại đi xa vì sợ làm phiền con cháu thì nói sao?
Ông bà cứ nói rõ nhu cầu nhịp đi riêng để cả nhà cùng sắp lịch. Khi lịch có chỗ nghỉ cho ông bà, con cháu cũng đỡ lo hơn, và chuyến đi vui cho mọi người.