Hội nhóm của người cao tuổi giữ được hoà khí khi có vài luật chung nói rõ từ đầu, có người điều phối biết chia lượt nói, và tiền quỹ minh bạch đến từng dòng. Phần lớn những lần sứt mẻ không đến từ chuyện lớn, mà từ một câu nói đùa quá đà, một người nói mãi không ai chen được, hay một khoản chi không ai được hỏi trước.
Bài này dành cho trưởng nhóm, người giữ quỹ và cả các thành viên bình thường của hội người cao tuổi ở cơ sở, nhóm tập, nhóm hát, nhóm đồng hương. Phần dưới gồm ba loại va chạm hay gặp, cách điều phối buổi họp để ai cũng được nói, cách nói chuyện riêng khi có mâu thuẫn, nguyên tắc giữ quỹ, và lúc nào nên để một người rời nhóm trong êm đẹp.
Vì sao bạn già cũng hay va chạm
Ông Mười 71 tuổi làm trưởng nhóm tập dưỡng sinh ba mươi người ở một phường ven sông. Ông kể nhóm tan rồi họp lại hai lần trong năm năm. Lần thứ nhất vì một bà nói đùa về cân nặng của một bà khác, hai người giận nhau rồi kéo theo hai phe. Lần thứ hai vì quỹ nhóm mua loa mới mà không hỏi ý ai, có người cho là mua đắt, nói ra nói vào cả tháng.
Ở tuổi cao, nhiều người nhạy cảm hơn với lời nói, nhất là lời nói về sức khoẻ, ngoại hình, con cháu, hoàn cảnh. Người từng có chức vụ quen điều hành, người từng làm việc chân tay ngại lên tiếng, người nói giọng to bị hiểu là gắt, người nghe kém bị hiểu là lờ đi. Những khác biệt nhỏ ấy dễ thành hiểu lầm khi gặp nhau thường xuyên.
Điều đáng quý là hầu hết va chạm trong hội người cao tuổi đều gỡ được, vì ai cũng muốn giữ chỗ vui chung. Cái cần là một cách làm có sẵn, để khi có chuyện người ta biết làm gì, thay vì để mọi thứ trôi tới lúc không ai muốn nhìn mặt ai.
Ba loại va chạm hay gặp và cách xử lý
Bảng dưới gom những chuyện hay xảy ra trong các nhóm người cao tuổi, kèm cách gỡ đã được nhiều nhóm làm.
| Loại va chạm | Biểu hiện | Cách gỡ |
|---|---|---|
| Lời nói chạm lòng | Đùa về ngoại hình, sức khoẻ, con cháu; nói lại chuyện riêng của người khác | Người nói xin lỗi riêng; trưởng nhóm nhắc chung luật không đùa về sức khoẻ, ngoại hình |
| Tranh việc, tranh chỗ | Ai đứng đầu hàng, ai hát trước, ai được chọn biểu diễn | Luân phiên theo lịch ghi sẵn, bốc thăm khi cần |
| Tiền bạc | Chi không hỏi trước, sổ không rõ, mức đóng không đều | Dự chi được thông qua, hai người ký sổ, báo cáo định kỳ |
| Người nói quá nhiều | Một người chiếm hết thời gian, người khác không chen được | Người điều phối chia lượt, hẹn giờ cho mỗi phần |
| Chuyện cũ mang vào | Bất hoà từ thời đi làm, chuyện hàng xóm, chuyện dòng họ | Luật ngầm: chuyện ngoài để ngoài; trưởng nhóm không đứng về phe nào |
Mấy luật chung nên viết ra một tờ giấy, đọc ở buổi họp đầu năm và khi có người mới vào. Luật được cả nhóm đồng ý thì khi nhắc, không ai thấy mình bị nhắm vào riêng.
Điều phối buổi họp để ai cũng được nói
Người hay nói không xấu, họ thường là người nhiệt tình nhất nhóm. Vấn đề là thiếu cách chia thời gian. Buổi họp hoặc buổi sinh hoạt có điều phối rõ thì người nói nhiều tự biết điểm dừng.
- Đầu buổi, người điều phối đọc các việc cần bàn và thời gian cho mỗi việc, ví dụ mười lăm phút cho chuyện quỹ, mười phút cho chuyện đi chơi.
- Mỗi người nói một lượt về mỗi việc, chừng hai ba phút; ai muốn nói thêm thì chờ khi mọi người đã nói xong.
- Người điều phối mời đích danh người ít nói: "Bà Hai thấy sao?", để họ không bị bỏ qua.
- Khi một người nói quá giờ, người điều phối cảm ơn và chuyển lượt: "Ý ông rõ rồi, để nghe thêm ông Tư nhé."
- Ghi lại các quyết định vào sổ, đọc lại cuối buổi để ai cũng hiểu như nhau.
- Những chuyện chưa đủ thời gian bàn thì hẹn buổi sau, không kéo dài buổi họp quá hai tiếng.
Với người hay nói ngoài giờ họp, như trong lúc tập hay ngồi uống trà, có thể nhờ họ một việc cần nói nhiều: kể chuyện cho người mới, dẫn chương trình văn nghệ, gọi hỏi thăm người vắng. Năng lượng của họ được dùng đúng chỗ, nhóm được lợi, họ cũng vui.
Nói chuyện riêng khi có mâu thuẫn
Chọn chỗ và giờ. Không bao giờ giải quyết mâu thuẫn trước đông người. Mời người trong cuộc uống trà riêng, ở chỗ yên tĩnh, vào giờ cả hai không vội.
Nghe trước, nói sau. Để từng người kể hết phía mình, không ngắt lời, không phán ai đúng ai sai ngay. Nhiều khi chỉ cần được nghe là người ta đã nguôi một nửa.
Nói về việc, không nói về người. "Câu nói hôm đó khiến bà Năm buồn" dễ nghe hơn "bà ăn nói vô duyên". Tách hành động ra khỏi con người giúp người kia nhận phần mình mà không mất mặt.
Tìm một bước nhỏ cả hai làm được. Một lời xin lỗi riêng, một lần đổi chỗ đứng, một lời hứa không nhắc lại chuyện ấy. Không cần hai người thân lại ngay, chỉ cần cùng ở trong nhóm được.
Hẹn gặp lại sau một tuần. Sau buổi nói chuyện, người điều phối để ý xem hai bên có giữ được lời không, và hỏi riêng từng người sau một tuần: "Mấy hôm nay thấy thế nào?". Một lần hỏi lại cho thấy chuyện được coi trọng, không phải nói cho xong rồi bỏ đó.
Giữ kín. Chuyện đã nói riêng thì để riêng, người điều phối không kể lại cho người khác. Giữ được kín là giữ được niềm tin của cả nhóm với mình.
Tiền quỹ minh bạch: những nguyên tắc tối thiểu
Bài này không bàn mức đóng, chỉ nêu nguyên tắc để quỹ dù nhỏ cũng không thành nguồn nghi ngờ.
- Dự chi trước, chi sau. Mỗi khoản chi lớn hơn mức nhóm đã thống nhất phải được hỏi ý kiến trước, kể cả khi người giữ quỹ thấy rõ là cần.
- Hai người cùng giữ sổ. Một người giữ tiền, một người ghi hoặc kiểm, đổi người kiểm theo năm.
- Mỗi khoản chi có giấy tờ hoặc người làm chứng. Hoá đơn mua hàng, giấy biên nhận, hoặc ít nhất có hai người cùng đi mua.
- Báo cáo định kỳ. Mỗi quý hoặc mỗi nửa năm đọc sổ trước nhóm, gửi bản chụp cho ai vắng.
- Mức đóng đều, tế nhị với người khó khăn. Ai khó khăn thì ban điều hành lặng lẽ miễn giảm, không nêu tên trước nhóm.
- Không cho vay từ quỹ. Quỹ hội là tiền chung cho việc chung; cho vay dù với lý do thương tình rất dễ sinh chuyện khó đòi, khó nói.
- Bàn giao rõ khi đổi người giữ quỹ. Đọc sổ, đếm tiền, hai bên cùng ký trước mặt vài thành viên.
Người giữ quỹ là người nhận phần việc khó nhất và ít được cảm ơn nhất. Một lời cảm ơn công khai ở mỗi buổi báo cáo khiến họ thấy công sức được ghi nhận, và người khác cũng muốn nhận việc khi tới lượt.
Khi nào nên để một người rời nhóm
Có những trường hợp đã thử nhiều cách mà một người vẫn liên tục làm tổn thương người khác, gây chia rẽ, hoặc không chịu theo luật chung về tiền bạc. Khi ấy, giữ người đó lại có thể khiến nhiều người khác lặng lẽ bỏ đi. Trưởng nhóm cần cân nhắc cho cả nhóm, nhưng vẫn giữ thể diện cho người kia.
Cách làm êm là nói chuyện riêng, nói thẳng và tôn trọng: "Mấy lần rồi nhóm mình chưa hợp nhau ở chuyện này, có lẽ ông thấy một nhóm khác thoải mái hơn. Nhóm vẫn quý ông, gặp ngoài đường vẫn chào nhau như cũ." Không thông báo trước nhóm, không kể lể lý do với người khác, không nói xấu sau lưng.
Ngược lại, có lúc chính mình là người nên rời đi: khi thấy mình không còn vui ở nhóm, khi mình hay cáu gắt mà không kiềm được, khi nhịp của nhóm không còn hợp sức mình. Rời một nhóm không có nghĩa là thất bại. Một lời chào tử tế trước khi đi giữ cho mình những người bạn cũ dù không còn sinh hoạt chung.
Giữ không khí vui cho cả năm
Hoà khí không chỉ là chuyện gỡ mâu thuẫn, mà còn là những việc nhỏ khiến người ta quý nhau hơn. Nhóm có thể ghi ngày sinh của từng người và mừng chung mỗi tháng một lần, hát một bài, cắt một chiếc bánh nhỏ. Có người ốm thì vài người đi thăm, có nhà có việc buồn thì nhóm cùng tới viếng.
Mỗi năm một hai lần, nhóm nên có một buổi đi chơi gần hoặc một bữa liên hoan đơn giản, không bàn việc gì, chỉ để vui. Những buổi như vậy giúp người ta thấy nhau ở một góc khác, ngoài vai trò trong nhóm.
Thay trưởng nhóm, người giữ quỹ sau một hai năm cũng là cách giữ hoà khí. Người giữ vai lâu dễ mệt, dễ bị hiểu là chuyên quyền, còn người khác thì không có dịp góp sức. Luân phiên vừa chia việc vừa cho mọi người hiểu cái khó của nhau.
Cuối cùng là lời khen. Ở tuổi nào người ta cũng cần được khen, và ở tuổi cao càng ít dịp được nghe. Khen người tới đúng giờ, khen người mang trà ngon, khen người gọi hỏi thăm bạn ốm. Một nhóm hay khen nhau là nhóm ít cãi nhau.
Câu hỏi thường gặp
Trong nhóm người cao tuổi có người hay nói át người khác thì làm sao?
Dùng cách điều phối có thời gian cho từng việc và từng lượt nói, mời đích danh người ít nói, cảm ơn rồi chuyển lượt khi ai nói quá giờ. Ngoài giờ họp, giao cho người hay nói việc cần nói nhiều như dẫn chương trình hay gọi hỏi thăm.
Hai thành viên giận nhau thì trưởng nhóm nên làm gì?
Mời từng người hoặc cả hai uống trà riêng, nghe hết từng phía, nói về việc chứ không nói về người, tìm một bước nhỏ cả hai làm được, và giữ kín câu chuyện. Không phân xử trước đông người, không đứng về phe nào.
Quỹ hội người cao tuổi nên giữ thế nào cho minh bạch?
Dự chi trước khi chi, hai người cùng giữ sổ, mỗi khoản có hoá đơn hoặc người làm chứng, báo cáo định kỳ trước nhóm, không cho vay từ quỹ và bàn giao rõ ràng khi đổi người giữ.
Có nên cho thành viên khó khăn vay tiền từ quỹ hội không?
Không nên. Quỹ hội là tiền chung cho việc chung, cho vay rất dễ sinh chuyện khó đòi, khó nói. Nếu muốn giúp, nhóm có thể vận động góp riêng, tự nguyện, ghi sổ riêng và chi đúng việc đã bàn.
Khi nào nên mời một người rời nhóm?
Khi đã thử nhiều cách mà người đó vẫn liên tục làm tổn thương người khác, gây chia rẽ hoặc không theo luật chung về tiền. Nói riêng, tôn trọng, không thông báo trước nhóm và không kể lể lý do với người khác.
Làm sao để hội nhóm giữ được không khí vui lâu dài?
Mừng sinh nhật chung mỗi tháng, thăm người ốm, có một hai buổi đi chơi không bàn việc mỗi năm, luân phiên vai trưởng nhóm và người giữ quỹ sau một hai năm để chia việc và hiểu cái khó của nhau.