KinhNe.comKính Nể
Về hưu làm gì

Người từng làm lãnh đạo về hưu làm gì: cất thói quen chỉ đạo, tìm vai mới đáng giá

Người từng làm lãnh đạo về hưu hay hụt vai và vô tình chỉ đạo cả nhà. Cách chuyển từ ra lệnh sang làm cố vấn, làm thành viên, và chọn việc dùng đúng sở trường.

A dignified Vietnamese man in his early seventies listens attentively at a round table in a bright community hall with neighbors, side angle, warm afternoon light

Người từng làm lãnh đạo về hưu làm tốt nhất ở những vai dùng được kinh nghiệm tổ chức mà không cần quyền ra lệnh: cố vấn khi được hỏi, người kết nối, người ghi chép, người dạy lại cách làm. Bước khó nhất không phải là tìm việc, mà là cất thói quen chỉ đạo khỏi bữa cơm gia đình và các cuộc họp tổ dân phố.

Ví dụ giả định ông Hùng, 64 tuổi, nguyên giám đốc một công ty xây dựng. Về hưu được ba tháng, ông bắt đầu phân công việc nhà cho vợ, góp ý cách dạy con của con trai, dự họp tổ dân phố thì đứng lên đề xuất cải tổ cả quy trình thu quỹ. Ai cũng nể ông, nhưng không ai thích ngồi cạnh ông lâu. Ông thì thấy mình chỉ đang làm điều có ích. Bài này dành cho những người như ông Hùng: kinh nghiệm thật, ý tốt thật, chỉ cần đổi cách dùng.

Mất chức vụ không phải mất giá trị, nhưng cách dùng giá trị phải đổi

Người làm lãnh đạo lâu năm quen một kiểu tương tác: mình nói, người khác làm. Quyền ra quyết định đi kèm vị trí, và mỗi lời góp ý đều có trọng lượng vì nó gắn với chức vụ. Khi nghỉ hưu, chức vụ ở lại cơ quan, còn thói quen thì theo về nhà. Những câu từng rất bình thường ở phòng họp, như "làm thế này", "sao không ai báo", "phải có kế hoạch", nghe ở nhà lại thành mệnh lệnh không ai muốn nhận.

Điều cần thấy rõ là kinh nghiệm của họ không mất giá. Biết cách nhìn một việc lớn và chia nó thành phần nhỏ, biết ai hợp việc gì, biết lường trước chỗ hỏng, biết giữ bình tĩnh khi có sự cố. Những kỹ năng ấy hiếm và quý ở bất cứ cộng đồng nào. Chỉ có điều, ở môi trường không có cấp bậc, giá trị của kỹ năng chỉ hiện ra khi người khác chủ động tìm tới. Người cố đưa nó ra trước khi được hỏi thường bị né.

Vì vậy câu hỏi đúng không phải là "về hưu làm gì cho xứng với mình", mà là "ở đâu người ta cần đúng thứ mình giỏi, và mình có thể đóng góp mà không cần đứng đầu". Trả lời câu ấy, người từng làm lãnh đạo thường tìm được một vai khiến họ vui hơn cả hồi đương chức, vì không còn phải gánh trách nhiệm của người ra quyết định cuối cùng.

Bốn vai hợp người từng làm lãnh đạo, và chỗ dễ trượt của mỗi vai

Mỗi vai dùng một phần kinh nghiệm quản lý. Cột bên phải ghi cái bẫy hay gặp để tránh từ đầu.

VaiDùng kỹ năng gìVí dụ ở cơ sởChỗ dễ trượt
Cố vấn khi được hỏiNhìn tổng thể, lường rủi roTổ dân phố hỏi cách chia việc chuẩn bị Tết Trung thu cho trẻGóp ý cả khi không ai hỏi
Người kết nốiBiết người, biết việcGiới thiệu thợ tốt cho hàng xóm, nối người cần giúp với người giúp đượcBiến mình thành trung tâm mọi chuyện
Người ghi chép, giữ sổTỉ mỉ, có hệ thốngGhi biên bản họp hội người cao tuổi ở phường, giữ danh sách thăm hỏiSửa lời người khác trong biên bản
Người dạy lại cách làmTruyền kinh nghiệmChỉ cho người trẻ trong họ cách tổ chức một đám giỗ gọn gàngDạy theo kiểu ra lệnh, không để người học tự làm

Điểm chung của cả bốn vai là mình không phải người quyết. Mình góp, mình nối, mình ghi, mình dạy, còn quyết định thuộc về người đang làm việc đó. Chấp nhận điều này từ đầu giúp tránh được phần lớn va chạm.

Năm bước cất thói quen chỉ đạo trong nhà

Gia đình là nơi thói quen chỉ đạo lộ rõ nhất và gây tổn thương nhiều nhất, vì người thân khó phản đối thẳng. Mấy bước dưới đây giúp ông bà tự điều chỉnh mà không cần ai phải nói ra.

  1. Đếm trong một tuần số lần mình nói câu bắt đầu bằng "phải", "sao không", "để bố làm". Chỉ cần đếm, chưa cần sửa. Nhiều người giật mình khi thấy con số.
  2. Đổi câu khẳng định thành câu hỏi: thay "con phải cho cháu đi học thêm" bằng "con định cho cháu học thêm môn nào không". Câu hỏi mở cửa, câu khẳng định đóng cửa.
  3. Chỉ góp ý khi được hỏi, và hỏi lại trước khi góp ý: "Con có muốn nghe ý bố không?" Nếu con nói không, im lặng là cách giữ uy tín tốt nhất.
  4. Nhận một mảng việc nhà làm trọn, như đi chợ, chăm vườn, trông cháu chiều thứ Tư, và làm theo cách của người đang quán xuyến việc nhà, không phải theo cách của mình.
  5. Mỗi tháng hỏi vợ hoặc chồng một lần: "Dạo này mình có hay bảo ban quá không?" Lắng nghe đến hết câu trả lời, không giải thích ngay.

Sau vài tuần, nhiều người kể lại rằng con cái chủ động hỏi ý mình nhiều hơn trước. Đó là dấu hiệu uy tín không mất đi mà chỉ đổi dạng: từ quyền lực sang sự tin cậy.

Làm thành viên chứ không làm trưởng: bài học ở tổ dân phố và hội nhóm

Khi tham gia hội người cao tuổi ở phường, nhóm đi bộ buổi sáng hay ban liên lạc đồng hương, người từng làm lãnh đạo thường được đề cử ngay vào vị trí trưởng, phó. Nhận hay không là quyền của mỗi người, nhưng nên cân nhắc. Ở vị trí đứng đầu, họ lại quay về đúng nhịp căng thẳng cũ: lo họp, lo quỹ, lo người không đến. Nhiều người nhận ra, sau một hai năm, rằng mình về hưu mà vẫn chưa thật sự nghỉ.

Thử làm thành viên một thời gian trước. Đến đúng giờ, làm phần việc được giao, lắng nghe cách nhóm vận hành, kể cả khi mình thấy có cách hay hơn. Sau vài tháng, mình hiểu nhóm đủ để biết góp ý ở đâu thì được đón nhận. Và cũng chính lúc đó, người trong nhóm bắt đầu tin mình vì đã thấy mình làm, không chỉ nghe mình nói.

Một mẹo nhỏ của người từng quản lý giỏi: khi có ý tưởng cải tiến, hãy đề nghị làm thử ở phạm vi nhỏ và tự mình làm phần nặng nhất. Ví dụ thay vì đề xuất đổi cả cách thu quỹ, ông Hùng xin phép tự lập một cuốn sổ ghi chép rõ ràng trong ba tháng. Khi mọi người thấy cuốn sổ tiện, chính họ đề nghị dùng tiếp. Ý tưởng được nhận vì nó đã chứng minh được mình, không vì người đề xuất từng làm giám đốc.

Chọn việc theo sở trường cũ: vài hướng cụ thể

Người từng quản lý kỹ thuật, xây dựng. Hợp với việc xem giúp hàng xóm khi sửa nhà, chỉ cách đọc bản vẽ, giúp tổ dân phố theo dõi việc sửa con ngõ. Chỉ nên góp ý về kỹ thuật, để chuyện tiền nong cho người trong cuộc tự bàn.

Người từng làm nhân sự, đào tạo. Hợp với việc kèm người trẻ trong họ chuẩn bị đi phỏng vấn, giúp cháu viết lá đơn đầu tiên, tổ chức những buổi kể chuyện nghề cho học sinh khi nhà trường mời.

Người từng điều hành bán hàng, kinh doanh. Hợp với việc giúp con cháu nhìn lại một kế hoạch buôn bán nhỏ khi được hỏi, hoặc giúp hội phụ nữ phường tổ chức phiên chợ quê gọn gàng. Không nên rủ người thân góp vốn hay hứa hẹn chuyện lãi lỗ.

Người từng làm trong cơ quan hành chính. Hợp với việc chỉ cho hàng xóm cách chuẩn bị giấy tờ cho đúng, giúp người trong tổ đọc hiểu một thông báo. Chỉ hướng dẫn chung, việc giải quyết vẫn ở cơ quan có thẩm quyền.

Tuần lễ của ông Hùng sau sáu tháng điều chỉnh

Đây là lịch giả định, ghi lại để thấy một người từng làm lãnh đạo có thể sống một tuần đầy đủ mà không cần đứng đầu việc gì. Mỗi ô ghi rõ vai ông đang giữ.

NgàyBuổi sángBuổi chiềuVai đang giữ
Thứ HaiĐi bộ cùng nhóm, ăn sáng ở quán quenChăm mấy chậu bonsaiThành viên, người chơi
Thứ BaGhi biên bản họp hội người cao tuổi phườngNgủ trưa, đọc sáchNgười ghi chép
Thứ TưĐón cháu đi học, đi chợ cùng vợKèm cháu ngoại làm bàiNgười trong nhà
Thứ NămĐể trốngCà phê với hai bạn cũ cùng ngànhBạn bè
Thứ SáuXem giúp nhà bên chuyện sửa mái, chỉ góp ý kỹ thuậtViết lại một bài học nghề cho cháu đang học xây dựngCố vấn khi được hỏi, người dạy lại
Cuối tuầnVề quê thăm họ, giúp chuẩn bị giỗ phần nhẹNghỉNgười kết nối trong họ

Nhìn bảng sẽ thấy ông Hùng không giữ vị trí trưởng ở đâu cả, nhưng tuần nào cũng có ba bốn lần được người khác tìm đến vì kinh nghiệm. Ông kể rằng điều thay đổi lớn nhất là bữa cơm gia đình đã vui trở lại, vì ông không còn mang cuộc họp về bàn ăn.

Nếu muốn thử, hãy ghi tuần hiện tại của mình theo đúng mẫu bốn cột này rồi nhìn cột cuối. Nếu cột ấy toàn chữ "người quyết" hoặc "người chỉ đạo", đó là tín hiệu nên nhường bớt vài vị trí cho người khác.

Câu nói mẫu khi được mời làm trưởng nhóm hoặc khi muốn góp ý

Khi được đề cử đứng đầu một hội nhóm mà chưa muốn nhận: "Cảm ơn mọi người đã tin. Năm nay để anh làm thành viên, giúp phần ghi chép trước đã, sang năm thấy hợp thì anh nhận thêm." Câu này giữ được thiện chí của mọi người mà không đẩy mình vào vị trí chưa sẵn sàng.

Khi thấy con cái làm một việc mình nghĩ là chưa ổn: "Bố có một kinh nghiệm cũ về chuyện này, lúc nào con rảnh muốn nghe thì bảo bố." Rồi để đó. Phần lớn trường hợp, con sẽ quay lại hỏi, và khi ấy lời góp ý được nghe trọn vẹn. Khi đứng trong một cuộc họp tổ dân phố muốn nêu ý kiến: "Em nói thử một ý, mọi người thấy không hợp thì cứ gác lại." Câu mở này hạ nhiệt cả phòng, dù ý sau đó có mạnh đến đâu.

Câu hỏi thường gặp

Người từng làm lãnh đạo có nên nhận ngay chức trưởng hội người cao tuổi không?

Không nhất thiết. Nên làm thành viên vài tháng để hiểu cách hội vận hành và xem mình có thật muốn gánh việc tổ chức nữa không. Nếu nhận, nên thống nhất trước thời hạn và người cùng chia việc.

Làm sao biết mình đang chỉ đạo con cháu quá mức?

Để ý xem con cháu có hay im lặng, tránh kể chuyện hoặc trả lời qua loa khi mình góp ý không. Hỏi thẳng vợ hoặc chồng cũng là cách nhanh nhất để có câu trả lời thật.

Có nên nhận lời làm cố vấn cho công ty cũ không?

Đó là chuyện việc làm sau hưu, cần cân nhắc sức khoẻ, thời gian và thoả thuận rõ phạm vi. Nếu nhận, nên giữ ở mức vài buổi một tháng để vẫn còn chỗ cho những việc khác trong tuần.

Thấy hàng xóm làm sai mà không góp ý thì có phải là thờ ơ không?

Không phải. Góp ý khi được hỏi hoặc khi có nguy hiểm thật sự là đủ. Với chuyện cách làm, mỗi nhà có lối riêng, và sự tôn trọng giữ được tình xóm giềng lâu hơn.

Người từng làm lãnh đạo thường hợp với sở thích nào?

Nhiều người hợp với những việc có kế hoạch và có kết quả nhìn thấy được như làm vườn theo mùa, chăm cây cảnh, viết lại kinh nghiệm nghề cho người trẻ, chơi cờ. Thử vài thứ rồi giữ lại thứ làm mình vui nhất.

Mất cảm giác quan trọng sau khi nghỉ hưu kéo dài thì nên làm gì?

Nói chuyện với người thân, giữ nhịp sinh hoạt đều và tìm một việc có ích nhỏ. Nếu tâm trạng nặng nề, mất ngủ, mất hứng kéo dài nhiều tuần, nên đi khám để được tư vấn đúng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138