KinhNe.comKính Nể
Về hưu làm gì

Về hưu làm gì khi cả đời làm tay chân: giữ đôi tay có việc mà không cố sức

Người làm thợ, làm ruộng cả đời về hưu không quen ngồi yên. Chọn việc tay chân vừa sức, chia nặng nhẹ theo ngày, giữ lưng gối và biết lúc nào phải thôi.

A Vietnamese man in his late sixties repairs a wooden chair in a tidy backyard workshop, hands in focus, face turned away, morning sun through open doors

Người cả đời làm tay chân về hưu nên giữ đôi tay có việc mỗi ngày, nhưng đổi từ việc nặng, việc theo sản lượng sang việc khéo, việc tự chọn nhịp: sửa đồ, làm mộc nhỏ, làm vườn, đan lát, dạy lại nghề cho cháu. Ngồi yên hoàn toàn thường làm họ mệt hơn là làm việc vừa sức.

Ví dụ giả định bác Tư, 70 tuổi, bốn mươi năm làm thợ hàn ở xưởng cơ khí, sống cùng vợ ở một xã ven thị trấn. Nghỉ việc, con cái dặn "bố nghỉ hẳn đi, đừng đụng vào gì nữa". Bác ngồi xem tivi được hai tuần thì bứt rứt, ăn không ngon, ngủ không sâu, rồi lén ra sửa cái cổng sắt cả buổi trưa nắng. Câu chuyện của bác Tư cho thấy với người lao động tay chân, câu hỏi không phải là làm hay nghỉ, mà là làm cái gì, làm bao nhiêu, làm lúc nào.

Vì sao người làm tay chân khó ngồi yên, và vì sao không nên ép họ ngồi yên

Cả đời người thợ, người nông dân sống bằng đôi tay. Cơ thể họ quen vận động từ sáng sớm, quen cảm giác mệt lành sau một ngày làm. Đầu óc họ cũng được nuôi bằng việc tay: nghĩ cách đấu dây, tính chỗ đặt mạch hàn, nhìn trời mà biết mai nên gặt hay chưa. Khi bỗng dưng không còn việc, cái mất không chỉ là thu nhập mà là cả một cách sống.

Con cái thường muốn bố mẹ nghỉ hẳn vì thương, vì nhớ những năm bố mẹ vất vả. Nhưng nghỉ hẳn với người quen làm lại là một kiểu bị tước việc. Nhiều nghiên cứu về người sống thọ cho thấy những người giữ được việc tay chân nhẹ, đều đặn, có ích, thường giữ được sự linh hoạt và tinh thần tốt hơn. Điều đó không có nghĩa là cứ làm như xưa; nó có nghĩa là chọn đúng việc và đúng liều.

Cũng cần thẳng thắn: cơ thể sau mấy chục năm làm nặng thường mang theo những chỗ mòn, như lưng, gối, vai, cổ tay. Vì thế việc chọn phải tôn trọng những chỗ đó. Người có bệnh xương khớp, tim mạch, huyết áp nên hỏi bác sĩ xem việc nào nên tránh trước khi nhận việc mới.

Đổi việc nặng sang việc khéo: gợi ý theo nghề cũ

Bảng dưới gợi ý cách giữ kỹ năng nghề mà bỏ phần nặng nhọc. Đây chỉ là gợi ý; mỗi người tự chọn theo sức và theo sở thích.

Nghề cũPhần nên bỏViệc giữ lại kỹ năngCách làm có ích
Thợ hàn, thợ cơ khíHàn trên cao, khiêng vật nặng, làm giữa nắng gắtSửa xe đạp, sửa đồ gia dụng nhỏ, làm giá treoSửa đồ cho hàng xóm, chỉ cháu cách thay săm
Thợ mộc, thợ xâyLeo giàn, trộn vữa, bê gạchĐóng kệ nhỏ, làm đồ chơi gỗ, sửa bàn ghếLàm đồ chơi gỗ cho cháu, sửa ghế cho nhà văn hoá
Làm ruộngCấy gặt cả ngày, gánh nặng, phun thuốcTrồng vài luống rau, chăm cây ăn quả quanh nhàChia rau cho con cháu, chỉ người trẻ chọn giống
Thợ mayNgồi máy cả ngày, may hàng loạtSửa quần áo, khâu túi vải, vá đồSửa đồ cho người trong xóm, dạy cháu khâu tay
Đánh bắt, nuôi trồngRa khơi, kéo lưới, thức đêmĐan sửa lưới, làm dụng cụ câuKể chuyện nghề, dạy cháu buộc nút dây

Điểm chung: giữ lại phần khéo léo và kinh nghiệm, bỏ phần đòi sức bền và tư thế khó. Người thợ lành nghề thường thấy vui nhất khi làm ra một món đồ dùng được và thấy người nhận dùng nó hằng ngày.

Chia việc trong ngày để không cố sức

Người quen làm thường không biết dừng. Làm hăng một buổi rồi đau lưng ba ngày. Mấy nguyên tắc chia việc dưới đây giúp giữ đôi tay có việc mà cơ thể vẫn kịp hồi.

  1. Làm việc nặng nhất vào sáng sớm khi trời mát và cơ thể còn sức, không làm vào giữa trưa nắng hay khi trời rét đậm.
  2. Mỗi lần làm không quá một tiếng đến một tiếng rưỡi liền mạch; cứ hai mươi đến ba mươi phút đứng dậy đổi tư thế, uống nước.
  3. Xen việc nặng với việc nhẹ: sáng cuốc đất thì chiều ngồi đan, hôm nay sửa đồ cần cúi thì mai làm việc đứng thẳng.
  4. Dùng dụng cụ đỡ sức: ghế thấp khi làm vườn, bàn làm việc cao ngang hông, xe đẩy thay vì bê vác, găng tay khi làm việc có cạnh sắc.
  5. Có ít nhất một ngày mỗi tuần không làm việc tay chân nặng, để khớp và cơ được nghỉ.

Bác Tư sau khi sắp lại chỉ sửa đồ vào buổi sáng, mỗi lần một tiếng, có cái ghế đẩu cao để khỏi cúi lâu. Buổi chiều bác ra vườn tưới mấy luống rau rồi ngồi đan rổ với vợ. Bác bảo lần đầu tiên trong đời thấy làm việc mà không phải vội.

Phép thử một tuần để tìm liều việc vừa với mình

Thay vì đoán, hãy thử một tuần và ghi lại. Mỗi tối ghi vào một tờ giấy ba dòng: hôm nay làm việc gì, làm bao lâu, sáng hôm sau người thấy thế nào. Sau bảy ngày, nhìn lại những điểm sau:

  • Ngày nào sáng hôm sau dậy thấy nhẹ người, muốn làm tiếp: đó là liều vừa, có thể giữ.
  • Ngày nào sáng hôm sau đau lưng, mỏi gối, uể oải: việc hôm trước quá sức hoặc sai tư thế, cần giảm thời gian hoặc đổi cách làm.
  • Ngày nào không làm gì mà vẫn thấy bứt rứt, ngủ không ngon: có lẽ cơ thể đang thiếu vận động, nên thêm một việc nhẹ.
  • Việc nào làm xong thấy vui, muốn kể với người khác: đặt việc đó thành lịch cố định trong tuần.
  • Việc nào làm chỉ vì thấy ngại để người khác làm: cân nhắc nhờ người, thuê người hoặc bỏ qua.

Phép thử này rẻ, dễ, và cho câu trả lời đúng với cơ thể của chính mình hơn mọi lời khuyên chung. Bác Tư làm thử và phát hiện bác chịu được hai buổi sửa đồ liền nhau, nhưng ngày thứ ba thì vai mỏi. Từ đó bác giữ lịch sửa đồ cách ngày.

Nếu trong tuần thử thấy mệt kéo dài dù đã giảm việc, khó thở khi làm việc nhẹ, phù chân hay sụt cân không rõ lý do, nên đi khám để bác sĩ xem xét, đừng coi đó đơn giản là do tuổi.

Giữ lưng, gối, vai khi vẫn còn làm

Bê vật bằng chân, không bằng lưng. Khuỵu gối, giữ lưng thẳng, ôm vật sát người rồi đứng lên. Vật quá nặng thì gọi người cùng bê hoặc chia nhỏ. Người cao tuổi bị thương thường không phải vì vật quá nặng mà vì tư thế sai một lần.

Không làm trên cao. Leo thang, trèo mái, chặt cành cây cao là nhóm việc nên giao lại cho người trẻ hoặc thợ. Ngã từ trên cao ở tuổi lớn hậu quả nặng hơn nhiều so với lúc trẻ. Nếu bị ngã, nhất là ngã đập đầu, thì gọi 115 hoặc đưa đi cấp cứu ngay, kể cả khi lúc đó thấy vẫn ổn.

Nghe cơn đau. Đau âm ỉ sau một buổi làm, nghỉ một đêm đỡ, là bình thường. Đau nhói, sưng, nóng khớp, tê bì lan xuống chân tay, đau không giảm sau vài ngày thì dừng việc và đi khám.

Ăn uống và nghỉ trưa đều. Người quen làm hay quên ăn đúng bữa khi đang mải việc. Giữ bữa đều, uống đủ nước, ngủ trưa ngắn để buổi chiều không bị kiệt sức.

Ở quê làm gì cho vui khi không còn sức làm ruộng

Người ở quê có một lợi thế lớn: xung quanh luôn có việc nhẹ mà có ích. Mảnh vườn quanh nhà, ao cá nhỏ, mấy gốc cây ăn quả, chuồng gà. Không cần làm theo kiểu sản xuất, chỉ cần đủ để có rau ăn, có quả cho cháu, có việc để ra vào mỗi sáng. Nhịp mùa vụ vẫn giữ được, chỉ là quy mô nhỏ lại vừa với sức.

Ở quê cũng có những việc chung mà người cao tuổi có tay nghề được trân trọng: sửa lại cái cổng nhà văn hoá thôn, giúp họ hàng dựng rạp đám cưới phần nhẹ, chỉ người trẻ cách ủ phân, chọn giống. Nhiều làng còn giữ những nghề phụ như đan lát, làm chổi, đóng thuyền nhỏ; người già là người giữ nghề, và dạy lại cho cháu là một việc vừa vui vừa có ý nghĩa với cả làng.

Chỉ cần nhớ một điều: ở quê, việc nặng luôn có sẵn và ai cũng quen tự làm. Người cao tuổi nên có một danh sách việc mình không làm nữa, như leo cây cau, lội ruộng sâu, phun thuốc trừ sâu, và nói rõ với con cháu để cả nhà cùng giữ.

Nói với con cái thế nào khi chúng bảo bố mẹ nghỉ hẳn đi

Con cái lo là đúng, nhưng cấm hẳn thì bố mẹ khó chịu. Một cuộc nói chuyện thẳng thắn giúp cả hai bên yên tâm. Ông bà nên nói thẳng: "Bố không làm như trước nữa, nhưng ngồi không thì bố mệt hơn. Bố chỉ sửa đồ buổi sáng, không trèo cao, không bê nặng. Con thấy bố làm gì quá sức thì nhắc." Câu này cho con thấy bố đã tự đặt giới hạn, và mời con cùng giữ.

Ngược lại, con cháu có thể giúp bằng cách sắm cho bố mẹ dụng cụ an toàn hơn, như thang có tay vịn chắc, ghế làm vườn, đèn sáng trong chỗ làm việc, thay vì chỉ nói "đừng làm". Và khi bố mẹ làm ra được một món đồ, hãy dùng nó, khen nó thật lòng. Với người làm tay chân, được thấy đồ mình làm hữu dụng là niềm vui lớn hơn mọi lời động viên.

Câu hỏi thường gặp

Người làm tay chân cả đời có nên nghỉ hẳn khi về hưu không?

Phần lớn không cần nghỉ hẳn. Nên đổi sang việc nhẹ hơn, tự chọn nhịp, tránh việc trên cao và vác nặng. Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ việc nào nên tránh.

Mỗi ngày làm việc tay chân bao lâu là vừa với người ngoài 70?

Không có con số chung cho mọi người. Nhiều người thấy hai đến ba tiếng chia thành vài lần là dễ chịu. Mệt kéo dài, đau khớp nhiều sau khi làm là dấu hiệu nên giảm bớt.

Có nên tiếp tục phun thuốc trừ sâu cho vườn khi đã cao tuổi không?

Nên giao việc này cho người trẻ hoặc chọn cách chăm vườn không cần phun thuốc. Phun thuốc đòi mang bình nặng và tiếp xúc hoá chất, không hợp với sức của người cao tuổi.

Làm vườn bị đau lưng thì có phải bỏ hẳn không?

Chưa cần bỏ. Thử đổi sang luống cao, ngồi ghế thấp, làm từng đoạn ngắn. Nếu đau nhói, tê lan xuống chân hoặc không đỡ sau vài ngày nghỉ thì nên đi khám.

Dạy nghề cho cháu thế nào để cháu thích học?

Bắt đầu bằng một món nhỏ làm xong trong một buổi, như cái ná, cái giỏ, thay săm xe. Để cháu tự tay làm, ông bà chỉ đứng cạnh nhắc. Món đầu tiên làm xong sẽ giữ được hứng thú của cháu.

Khi đang làm việc mà thấy đau ngực, khó thở thì làm gì?

Dừng việc ngay, ngồi nghỉ ở chỗ thoáng mát và báo cho người bên cạnh biết. Nếu đau ngực, khó thở không giảm sau vài phút, kèm vã mồ hôi, chóng mặt hay buồn nôn thì gọi 115 ngay, không tự đi xe.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138