Học cắm hoa khi về hưu bắt đầu được ngay với một chiếc kéo tốt, hai chiếc bình và vài bó hoa chợ: người mới nên học lần lượt ba kiểu bình là bình cao thả tự nhiên, bình thấp hình tròn và bình nghiêng một bên, mỗi kiểu khoảng một tháng. Cắm hoa hợp người thích làm việc bằng tay, thích nhìn thấy thành phẩm ngay sau mỗi buổi.
Bài viết đi từ dụng cụ, cách sơ chế hoa, ba kiểu bình, giữ hoa tươi, tới cách đứng làm việc cho đỡ mỏi và những lưu ý về kéo sắc, gai, phấn hoa. Hoa cho các dịp lễ lớn, mừng thọ là chuyện riêng; ở đây tập trung vào việc học để cắm cho nhà mình mỗi tuần.
Dụng cụ tối thiểu cho người mới
Không cần mua đủ bộ như ở các lớp chuyên nghiệp. Danh sách dưới đây đủ cho ba tháng đầu, phần lớn có sẵn trong nhà:
- Một chiếc kéo cắt cành sắc, cán vừa tay, có khoá an toàn. Kéo cùn làm dập thân hoa, hoa nhanh héo, lại phải bóp mạnh dễ mỏi tay.
- Một con dao nhỏ để tước lá, gọt gai. Có thể dùng dao gọt hoa quả đã mài sắc.
- Hai chiếc bình: một bình cao miệng hẹp và một bình thấp hoặc chiếc bát sâu lòng. Bình màu trơn dễ cắm hơn bình nhiều hoa văn.
- Mút xốp cắm hoa hoặc lưới thép nhỏ, cục chông cắm hoa để giữ cành đứng vững trong bình thấp.
- Một tấm khăn, một chiếc xô nước để ngâm hoa và lau bàn.
- Găng tay vải mỏng khi làm với hoa hồng có gai hoặc cây có nhựa.
Tổng các khoản này không lớn, khoản tốn đều đặn là hoa tươi mỗi buổi. Có thể góp chung hoa với bạn học, mua hoa theo mùa ở chợ, hoặc dùng cành lá trong vườn nhà như lá trầu bà, cành dương xỉ, cành tre trúc để cắm kèm.
Sơ chế hoa trước khi cắm: năm bước người mới hay bỏ qua
Phần lớn bình hoa héo nhanh không phải do cắm sai mà do sơ chế sai. Làm đủ năm bước sau thì hoa tươi lâu hơn rõ rệt:
- Mua hoa về, tháo dây buộc, đặt hoa vào chỗ mát, tránh nắng và gió quạt.
- Tước bỏ lá ở phần thân sẽ ngập nước. Lá ngâm trong nước nhanh thối và làm đục bình.
- Cắt chéo gốc khoảng hai đốt ngón tay, tốt nhất là cắt trong chậu nước để không khí không lọt vào thân.
- Ngâm hoa vào xô nước sạch, ngập khoảng một phần ba thân, để trong một đến hai tiếng cho hoa uống no nước.
- Rửa sạch bình, thay nước mới. Bình còn cặn cũ là nguồn thối gốc nhanh nhất.
Khi sơ chế, nên ngồi ghế cạnh bàn thay vì cúi xuống nền nhà. Đặt xô nước trên một chiếc ghế thấp hoặc bậc thềm để không phải khom lưng nhiều. Những việc nhỏ này giúp buổi cắm hoa nhẹ nhàng cho lưng và gối.
Nếu mua hoa từ chiều hôm trước, có thể ngâm qua đêm ở chỗ mát rồi sáng hôm sau mới cắm. Hoa uống đủ nước qua đêm thường đứng dáng hơn và ít gục đầu trong ngày đầu tiên.
Ba kiểu bình cơ bản: học tháng nào, cắm thế nào
Ba kiểu này bao phủ phần lớn nhu cầu cắm hoa trong nhà. Học lần lượt, mỗi kiểu tập bốn đến năm lần, đến khi tự cắm không cần nhìn mẫu.
| Kiểu bình | Cách làm ngắn gọn | Đặt ở đâu | Học tháng |
|---|---|---|---|
| Bình cao thả tự nhiên | Bình cao miệng hẹp, cành dài gấp rưỡi chiều cao bình, cắm ba nhóm cao thấp lệch nhau, để lá rủ tự nhiên | Góc phòng khách, cạnh tủ | Tháng 1 |
| Bình thấp hình tròn | Bình thấp có mút xốp, cắm một bông chính ở giữa, các bông khác toả đều quanh, nhìn từ bốn phía đều đẹp | Bàn ăn, bàn trà giữa phòng | Tháng 2 |
| Bình nghiêng một bên | Cành dài nhất nghiêng về một phía, cành phụ thấp dần về phía kia, tạo hình tam giác lệch | Kệ sát tường, bàn tiếp khách | Tháng 3 |
Bình hoa trên bàn ăn nên thấp hơn tầm mắt người ngồi để mọi người vẫn nhìn thấy nhau khi trò chuyện. Bình đặt ở bàn thờ ngày rằm, mùng một thì cân đối hai bên, chọn hoa tươi lâu và ít rụng phấn.
Chọn hoa theo mùa và hợp sức
Hoa dễ cắm cho người mới. Cúc, đồng tiền, cẩm chướng, lay ơn, hoa huệ có thân cứng, tươi lâu, dễ cắm đứng. Hoa hồng đẹp nhưng nhiều gai, nên học sau khi đã quen tay.
Hoa theo mùa rẻ và đẹp hơn. Mùa nào hoa nấy, hoa đúng mùa thường tươi hơn, giá vừa phải và mang không khí của mùa vào nhà. Đi chợ hoa sáng sớm, hỏi người bán hoa nào mới về.
Tránh hoa quá nặng mùi trong phòng ngủ. Một số người lớn tuổi nhạy mùi, dễ đau đầu với hoa huệ, hoa ly mùi mạnh trong phòng kín. Những hoa này nên đặt ở phòng khách rộng, thoáng, và nên hỏi người trong nhà có ai khó chịu với mùi hoa không trước khi cắm.
Cẩn thận với phấn hoa và nhựa. Người hay hắt hơi, ngứa mắt nên ngắt bớt nhị hoa ly trước khi cắm. Một số cây có nhựa gây ngứa da, nên đeo găng tay và rửa tay sau khi cắm.
Tận dụng lá và cành trong vườn. Lá dứa, lá trầu bà, cành lộc vừng, cành tre trúc làm nền rất đẹp và gần như không tốn tiền. Cắm hoa với lá vườn còn là cách gắn việc học với khu vườn nhỏ của nhà mình.
Giữ hoa tươi lâu và chăm bình hoa mỗi ngày
Thay nước mỗi một hoặc hai ngày, mỗi lần thay thì cắt lại gốc một chút. Đây là việc đơn giản nhất mà giữ hoa lâu nhất. Nhiều người nghe mẹo pha thêm thứ này thứ kia vào nước bình; cách chắc chắn và an toàn nhất vẫn là nước sạch, bình sạch, gốc cắt mới.
Đặt bình hoa tránh nắng chiếu trực tiếp, tránh luồng gió quạt, gió điều hoà và tránh để cạnh mâm hoa quả chín, vì quả chín làm hoa nhanh tàn. Buổi tối nếu trời nóng, có thể đặt bình vào chỗ mát hơn rồi sáng hôm sau đưa ra.
Khi vài bông đã héo, đừng bỏ cả bình. Rút bông héo ra, cắt ngắn những bông còn tươi, cắm lại vào một bình nhỏ hơn. Một bình hoa lớn có thể sống thêm vài ngày dưới dạng hai bình nhỏ, và đây cũng là bài tập cắm lại rất tốt.
Một phép thử nhỏ trong tuần: mua hai bó hoa cùng loại, một bó cắm theo thói quen cũ, một bó sơ chế đủ năm bước và thay nước mỗi ngày. Ghi lại ngày nào bó nào bắt đầu héo. Tự mình thấy khác biệt thì những việc nhỏ ấy sẽ thành nếp, không cần ai nhắc.
Đứng cắm hoa không mỏi lưng và giữ an toàn với kéo
Cắm hoa thường mất từ ba mươi phút tới một tiếng. Bàn làm việc nên cao ngang thắt lưng để không phải cúi; nếu bàn thấp, kê bình lên một chiếc hộp chắc. Người đau gối có thể ngồi ghế cao, xoay bình bằng một chiếc đĩa xoay thay vì đi vòng quanh bàn.
Kéo cắt cành cần khoá lại khi không dùng và đặt ở một chỗ cố định, tránh để lẫn trong đống lá. Cắt theo hướng ra xa người, không cắt về phía bàn tay đang giữ cành. Người đang dùng thuốc chống đông máu nên đeo găng tay và cẩn thận hơn với vết cắt nhỏ, nếu chảy máu lâu cầm thì nên hỏi bác sĩ.
Nền nhà ướt do nước bình là nguy cơ trượt ngã thường bị quên. Lau khô nền ngay, đặt một tấm thảm thấm nước dưới chỗ làm việc. Nếu ngã mà đập đầu, hoặc thấy chóng mặt, nói khó, yếu nửa người sau khi ngã, gọi 115 ngay.
Ba tháng đầu tiến tới đâu và học tiếp gì
Sau tháng đầu, phần lớn người học tự cắm được một bình cao gọn gàng, biết sơ chế hoa và giữ hoa tươi gần gấp đôi so với trước. Sau tháng thứ hai, cắm được bình thấp nhìn đẹp từ bốn phía. Hết tháng thứ ba, có thể tự chọn hoa ở chợ cho một bình nghiêng mà không cần mẫu, và bắt đầu thấy được cái đẹp của sự thưa thoáng, không nhồi nhét.
Từ tháng thứ tư, có thể học thêm cắm hoa với cành khô, cắm giỏ, hoặc cắm theo lối tối giản chỉ với một vài cành. Nhiều lớp cho người cao tuổi có buổi cắm theo mùa: mùa xuân với đào, mai, mùa hè với sen, mùa thu với cúc. Học theo mùa giữ cho việc học không bao giờ nhàm.
Một mốc nhỏ đáng đặt ra: tự cắm hoa cho bữa cơm sinh nhật một người trong nhà, hoặc góp một bình cho buổi họp mặt của hội. Thấy bình hoa của mình được người khác ngắm là động lực tốt nhất để học tiếp.
Năm cái sai hay gặp của người mới cắm hoa và cách sửa
Nhồi quá nhiều hoa. Người mới thường tiếc, cắm hết cả bó vào một bình nên bình bị bí, không thấy dáng từng bông. Cách sửa: cắm xong, rút bớt một phần ba số bông, đem cắm thành bình nhỏ thứ hai.
Cành cắm cao bằng nhau. Mọi bông cùng một độ cao trông như hàng rào. Nên chia ít nhất ba tầng cao, vừa, thấp, và để bông đẹp nhất ở vị trí nổi nhất.
Bình và hoa không cân. Hoa quá cao so với bình nhỏ dễ đổ, hoa quá ngắn so với bình cao trông lọt thỏm. Quy tắc dễ nhớ: cành cao nhất khoảng gấp rưỡi chiều cao bình, hoặc gấp rưỡi chiều rộng bình thấp.
Dùng quá nhiều màu. Năm sáu màu trong một bình nhỏ làm rối mắt. Người mới nên chọn một màu chính, một màu phụ và lá xanh, hoặc các sắc độ của cùng một màu.
Quên nhìn từ chỗ người xem sẽ ngồi. Cắm xong, lùi ra xa vài bước, ngồi xuống ghế ở chỗ người trong nhà thường ngồi rồi nhìn lại. Nhiều chỗ thừa thiếu chỉ lộ ra khi nhìn từ khoảng cách đó.
Câu hỏi thường gặp
Không có năng khiếu thẩm mỹ thì có học cắm hoa được không?
Được. Cắm hoa cơ bản dựa trên vài quy tắc dễ học như tỷ lệ cành và bình, số lẻ, cao thấp lệch nhau. Làm theo quy tắc vài tuần, con mắt sẽ tự tinh hơn. Năng khiếu chỉ quyết định ở mức cao, không phải ở mức cắm đẹp cho nhà mình.
Một tuần nên cắm mấy lần?
Một lần mỗi tuần là vừa cho cả tiền hoa lẫn sức khoẻ, cộng thêm vài phút mỗi ngày thay nước, cắt gốc. Người thích có thể cắm thêm bình nhỏ bằng lá cành trong vườn giữa tuần.
Hoa giả có nên dùng để tập không?
Hoa giả hợp để tập bố cục mà không tốn tiền, nhất là những tuần trời nóng hoa nhanh héo. Tuy vậy, sơ chế và giữ hoa tươi chỉ học được với hoa thật, nên xen kẽ cả hai.
Đau khớp ngón tay thì cắm hoa có khó không?
Có thể chọn kéo cán dài, lò xo nhẹ, chọn hoa thân mềm dễ cắt và chia nhỏ việc cắt ra nhiều lần. Nếu đau tăng hoặc sưng đỏ sau khi cắm, nên nghỉ và hỏi bác sĩ về cách giữ khớp.
Cắm hoa bàn thờ có cần kiểu riêng không?
Bình bàn thờ thường đặt cân đối hai bên, hoa tươi, không gai, ít rụng phấn, màu sắc trang nhã. Học xong bình cao và bình thấp là đủ để cắm đẹp cho bàn thờ gia đình vào ngày rằm, mùng một.
Có nên học cắm hoa cùng cháu không?
Nên. Cắm hoa là việc ông bà và cháu làm cùng rất vui: cháu rửa bình, nhặt lá, ông bà cắt cành và sắp đặt. Chỉ cần giữ kéo sắc ở phía người lớn và dặn cháu không chạy quanh bàn có nước.