KinhNe.comKính Nể
Học cái mới khi về hưu

Học hát khi về hưu: giữ hơi, chọn bài hợp giọng và ba tháng đầu ở lớp hát

Về hưu muốn học hát cho hay hơn: buổi đầu ở lớp hát ra sao, cách lấy hơi, chọn bài vừa giọng, giữ giọng không khàn và ba tháng đầu tiến tới đâu.

A group of Vietnamese women in their sixties and seventies singing together around an old upright piano in a sunlit community room, side angle, warm cream and green tones

Học hát khi về hưu hoàn toàn làm được và tiến bộ thấy rõ sau ba tháng nếu bạn tập đều: buổi đầu chủ yếu học thở và hát chung, tháng thứ hai giữ được hơi trọn một câu, tháng thứ ba hát trọn một bài vừa giọng mà không gồng cổ. Điều quyết định không phải giọng trời cho mà là chọn đúng bài hợp tầm giọng và giữ giọng khỏi bị khàn.

Bài dành cho người cao tuổi muốn hát hay hơn ở các buổi sinh hoạt, họp mặt, hoặc tham gia nhóm hát của khu dân cư. Nội dung đi từ buổi đầu ở lớp, cách lấy hơi, chọn bài, tập ở nhà, tới những dấu hiệu nên dừng hát và đi khám. Học đàn để đệm cho mình là một chuyện khác, không bàn ở đây.

Buổi đầu ở lớp hát diễn ra thế nào

Ví dụ giả định: bác Thu, 67 tuổi, đến lớp hát của hội người cao tuổi phường lần đầu. Bác tưởng sẽ phải hát một mình cho cô giáo nghe, nên lo cả tuần. Thực tế buổi đầu, cả lớp đứng thành vòng, tập thở chậm, ngân vài nốt theo đàn, rồi hát chung một bài quen. Cô giáo đi vòng quanh nghe từng người một chút, không bắt ai hát đơn. Bác về nhà nhẹ cả người.

Phần lớn lớp hát cho người cao tuổi bắt đầu như vậy: khởi động thân người, tập thở, luyện vài âm ngắn, rồi hát tập thể. Người dạy thường nghe để xếp bạn vào bè cao hay bè thấp, chứ không chấm điểm. Bạn nên đến sớm vài phút, mang nước ấm, mặc đồ thoải mái, đi giày đế bằng để đứng vững.

Nếu bạn ngại đứng lâu, cứ xin ngồi ghế. Hát ngồi vẫn được miễn là lưng thẳng, hai chân đặt chắc xuống sàn, không ngả vào lưng ghế. Nói với người dạy về chỗ đau gối, đau lưng nếu có để được sắp chỗ phù hợp.

Học lấy hơi: bốn bước tập mỗi sáng

Hơi thở là nền của mọi câu hát. Người lớn tuổi thường thở nông bằng ngực, nên hát hụt hơi giữa câu. Bài tập sau làm mỗi sáng khoảng năm phút, ngồi hoặc đứng đều được:

  1. Đặt một bàn tay lên bụng dưới rốn, tay kia lên ngực. Hít chậm bằng mũi, đếm thầm tới bốn, để bụng phồng ra mà ngực gần như không nhô lên.
  2. Giữ hơi nhẹ nhàng trong hai nhịp, vai thả lỏng, không nín căng cổ.
  3. Thở ra bằng miệng thành tiếng "xì" đều và nhỏ như xì hơi bánh xe, đếm xem kéo được bao lâu. Ghi lại con số mỗi ngày.
  4. Khi đã quen, thay tiếng "xì" bằng tiếng ngân "ư" hoặc "a" nhẹ ở giọng nói thường, giữ âm đều từ đầu đến cuối.

Sau vài tuần, phần lớn người tập sẽ thấy tiếng "xì" kéo dài hơn và đều hơn. Nếu tập mà thấy choáng, hoa mắt, hãy dừng, ngồi nghỉ và thở bình thường; người có bệnh phổi, bệnh tim nên hỏi bác sĩ trước khi tập thở kéo dài.

Một phép thử nhỏ trong tuần đầu: sáng thứ Hai ghi số nhịp đếm được khi thở ra tiếng "xì", tới sáng Chủ nhật ghi lại lần nữa. Phần lớn người tập đều sẽ thấy con số nhích lên vài nhịp. Thấy được tiến bộ cụ thể dù nhỏ là thứ giữ bạn tập tiếp sang tuần sau.

Chọn bài hát hợp giọng: dấu hiệu bài vừa và bài quá sức

Người mới học thường chọn bài mình thích nhất, dù bài đó quá cao hoặc quá thấp. Bảng sau giúp nhận ra bài nào vừa với giọng hiện tại.

Dấu hiệuBài vừa giọngBài quá sức
Nốt cao nhấtLên được mà cổ không ngửa, mặt không đỏPhải rướn cổ, nhón chân, giọng bị vỡ
Nốt thấp nhấtNghe rõ tiếng, không bị tắtThành tiếng thều thào, gần như chỉ còn hơi
Độ dài câuHát trọn câu rồi mới lấy hơiPhải ngắt giữa chữ để thở
Sau khi hát xongGiọng vẫn bình thường khi nói chuyệnCổ rát, nói khàn tới hôm sau
Tốc độTheo kịp lời mà vẫn rõ chữNuốt chữ, líu lưỡi ở đoạn nhanh

Bài quá cao không có nghĩa phải bỏ. Người đệm đàn có thể hạ giọng bài xuống vài cung cho vừa. Cứ nói với người dạy "bài này cao quá với mình", hạ tông là chuyện rất thường trong lớp hát người cao tuổi.

Khi chọn bài cho mình, nên ưu tiên những bài đã thuộc giai điệu từ lâu, nhịp vừa phải, lời rõ ý. Bài mình có kỷ niệm thì hát có hồn hơn hẳn bài đang thịnh trên mạng. Mỗi mùa học chỉ cần hai, ba bài tủ hát thật nhuần là đủ cho mọi buổi họp mặt.

Giữ giọng không khàn: những thói quen nhỏ mà quan trọng

Khởi động trước khi hát. Ngân nhẹ, rung môi kiểu "brừ", nói to dần vài câu bình thường trong năm phút. Hát ngay khi giọng còn lạnh dễ làm rát cổ.

Uống nước ấm từng ngụm. Mang theo bình nước ấm, uống giữa các bài. Tránh nước đá ngay trước và sau khi hát.

Không cố hát to. Hát to bằng cách gào cổ là cách nhanh nhất để khàn tiếng. Muốn to hơn, dùng hơi bụng và mở miệng rộng hơn, không đẩy cổ.

Nghỉ khi giọng mệt. Đang hát mà giọng rè, rát, hãy ngừng, uống nước, nghe người khác hát. Ngày hôm sau nói khẽ, hạn chế la gọi.

Chú ý môi trường. Phòng điều hoà quá lạnh, quá khô, hay hát ngoài trời gió bụi đều làm giọng mệt nhanh. Choàng khăn mỏng khi trời lạnh, đeo khẩu trang khi ra đường bụi.

Ngủ đủ và nói vừa phải trước hôm biểu diễn. Đêm trước buổi hát quan trọng, đi ngủ sớm, hạn chế nói chuyện to ở chỗ ồn như đám cưới, quán xá. Sáng hôm đó ăn nhẹ, tránh đồ quá cay, quá ngọt ngay trước khi hát vì dễ đọng đờm.

Phát âm rõ chữ: tập với những âm hay bị nuốt

Mở khẩu hình rõ hơn khi nói thường. Người lớn tuổi hay hát môi khép hờ nên chữ bị dính vào nhau. Tập đứng trước gương, đọc chậm lời bài hát như đọc thơ, há miệng rõ ở các vần "a", "o", "ơ". Đọc lời trước rồi mới hát giúp chữ ra tròn hơn.

Giữ phụ âm cuối. Những chữ tận cùng bằng "t", "c", "p", "n", "ng" hay bị mất khi hát nhanh. Tập đọc riêng những chữ này, dừng gọn ở cuối chữ, rồi đưa vào câu hát chậm.

Tập các câu hay líu lưỡi. Đánh dấu trong bài những đoạn có nhiều chữ liền nhau, đọc chậm nhiều lần, rồi tăng dần tốc độ. Một đoạn khó tập kỹ trong một tuần thường trôi chảy hơn hẳn.

Nếu đeo răng giả. Đeo răng giả khi tập để quen, không tháo ra rồi lúc biểu diễn mới đeo vào. Răng giả lỏng làm chữ phát ra không rõ thì nên nhờ nha sĩ chỉnh lại.

Lịch tập ở nhà ba tháng đầu: mẫu giả định

Ngoài một hoặc hai buổi ở lớp, tập ở nhà đều đặn mới giữ được tiến bộ. Lịch dưới đây cho người tập một buổi lớp mỗi tuần.

ThángMỗi ngày ở nhàMục tiêu cuối tháng
Tháng 1Năm phút thở, năm phút ngân, hát theo một bài quenThở bằng bụng thành thói quen, không hụt hơi ở câu ngắn
Tháng 2Thêm năm phút hát chậm từng câu bài đang họcGiữ hơi trọn một câu dài, phát âm rõ chữ
Tháng 3Hát trọn bài, tự ghi âm nghe lại mỗi tuầnHát trọn một bài hợp giọng trước cả lớp hoặc gia đình

Ghi âm là công cụ rất có ích. Lần đầu nghe lại giọng mình thường thấy lạ và không thích, đó là điều ai cũng gặp. Sau vài tuần, nghe bản ghi tháng đầu và tháng ba cạnh nhau, bạn sẽ thấy rõ mình đã đi được bao xa.

Hát với nhóm, hát đơn và chuyện ngại đứng trước đông người

Hát tập thể là cách học dễ chịu nhất cho người mới: giọng mình hoà vào giọng chung, sai một chút không ai để ý, và nghe người bên cạnh giúp mình bắt đúng nhịp. Sau vài tháng, nhiều lớp cho hát song ca hoặc tốp ca ba bốn người, đây là bước trung gian tốt trước khi hát đơn.

Nếu muốn hát đơn trong một buổi họp mặt, hãy chọn bài đã hát nhuần ở lớp, không chọn bài mới thuộc. Đứng ở chỗ có thể nhìn thấy người đệm đàn, cầm micro cách miệng khoảng một nắm tay. Trước khi hát, thở ra chậm hai lần. Hát sai lời thì cứ hát tiếp, người nghe hầu như không nhận ra.

Một mẹo nhỏ khác: ở buổi họp mặt, xin hát ở giữa chương trình chứ không hát mở màn, lúc đó không khí đã ấm và mọi người dễ hoà theo hơn.

Câu nói mẫu khi được mời hát mà chưa sẵn sàng: "Lần này cho mình hát cùng mọi người, lần sau mình xin hát riêng." Nói vậy vừa giữ không khí, vừa tự hẹn với mình một mốc để tập.

Khi nào nên dừng hát và đi khám

Hát là hoạt động nhẹ nhàng nhưng vẫn dùng đến hơi thở, cổ họng và đứng lâu. Nếu giọng khàn kéo dài quá hai, ba tuần mà không đỡ dù đã nghỉ hát, hoặc nuốt vướng, nuốt đau, nên đi khám tai mũi họng. Đừng tự dùng thuốc ngậm kéo dài để cố hát tiếp.

Trong buổi hát, nếu thấy choáng váng khi lấy hơi sâu, tim đập dồn, hãy ngồi xuống nghỉ. Nếu có đau ngực, khó thở dữ dội, méo miệng, nói khó hoặc yếu một bên tay chân, gọi 115 ngay, không chờ hết buổi.

Người đang có bệnh tim, bệnh phổi, huyết áp chưa ổn định nên hỏi bác sĩ trước khi tham gia lớp có tập thở sâu hoặc đứng lâu. Phần lớn trường hợp bác sĩ vẫn khuyến khích hát, chỉ dặn thêm cách nghỉ giữa giờ cho hợp.

Câu nói mẫu khi đi khám, kể đúng việc và đúng mức độ: "Mỗi tuần mình hát hai buổi, mỗi buổi khoảng một tiếng rưỡi, gần đây hát xong thì khàn tới hai ngày." Mô tả cụ thể như vậy giúp bác sĩ hiểu nhanh và dặn dò đúng hơn.

Câu hỏi thường gặp

Giọng yếu, run khi về già thì học hát có hay lên được không?

Phần lớn người tập đều sẽ thấy giọng vững hơn nhờ thở đúng và khởi động kỹ. Giọng run do hồi hộp sẽ bớt khi quen lớp. Nếu giọng thay đổi rõ trong thời gian ngắn, khàn kéo dài, nên đi khám tai mũi họng trước.

Không biết nhạc lý thì có học hát được không?

Được. Lớp hát cho người cao tuổi phần lớn học bằng cách nghe và hát theo, nhạc lý chỉ cần chút ít như nhịp, phách. Người muốn đọc được bản nhạc có thể học thêm sau khi đã quen hát.

Mỗi buổi tập ở nhà bao lâu là vừa?

Khoảng mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày là đủ cho người mới, chia làm hai lần càng tốt. Tập quá lâu một lần dễ làm mệt giọng. Đều đặn quan trọng hơn dài.

Hát karaoke ở nhà có thay được lớp hát không?

Karaoke giúp vui và quen bài, nhưng thiếu người chỉnh hơi, chỉnh cao độ. Nhiều người hát karaoke lâu năm vẫn gồng cổ. Nên học ở lớp vài tháng để nắm cách thở, rồi hát karaoke như buổi ôn tập.

Đang đeo răng giả thì hát có bị ảnh hưởng không?

Răng giả lỏng có thể làm phát âm không rõ hoặc khó chịu khi há miệng rộng. Nên kiểm tra răng giả có vừa khít không và hỏi nha sĩ nếu thấy cộm. Phần lớn người đeo răng giả vừa vẫn hát bình thường.

Có nên hát khi đang cảm, đau họng không?

Nên nghỉ hát trong những ngày đang cảm, đau họng, sốt. Có thể vẫn đến lớp để nghe, nhưng không hát. Hát gắng khi họng đang viêm dễ làm khàn lâu hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138