KinhNe.comKính Nể
Học cái mới khi về hưu

Sợ chậm, sợ bị cười khi đi học lúc đã cao tuổi: vượt ba tháng đầu và lúc muốn bỏ

Ngại đi học vì sợ chậm hơn người khác, sợ bị cười? Cách đi qua ba tháng đầu, câu nói mẫu khi ngượng, và lúc nào nên đổi môn thay vì bỏ hẳn.

An older Vietnamese man around seventy laughing with classmates while holding a half-finished knitted scarf, small classroom with tall windows, medium shot from behind, warm afternoon light

Sợ chậm và sợ bị cười là hai nỗi ngại phổ biến nhất của người cao tuổi khi đi học, và cả hai thường lớn nhất ở ba tuần đầu rồi nhỏ dần. Cách đi qua không phải là cố gắng nhanh như người khác, mà là đổi thước đo: so mình với chính mình của tuần trước, chọn lớp có nhịp hợp, và chuẩn bị sẵn vài câu nói để gỡ ngượng.

Bài viết theo từng chặng: trước khi vào lớp, ba tuần đầu, tháng thứ hai và ba, rồi lúc muốn bỏ. Ở mỗi chặng có việc cụ thể để làm. Cuối bài là cách phân biệt chán tạm thời với chán thật, để biết khi nào nên kiên nhẫn và khi nào nên đổi môn.

Chậm hơn người trẻ là chuyện bình thường, không phải dấu hiệu kém

Ví dụ giả định: bác Tư, 72 tuổi, đi học chụp ảnh cùng một lớp có cả người năm mươi. Sau buổi đầu bác về nói với vợ rằng người ta chỉnh máy nhanh thoăn thoắt, còn bác loay hoay mãi mới tìm ra nút. Bác định bỏ. Vợ bác hỏi lại: thế bác có chụp được tấm nào ưng không. Bác lấy máy ra, có ba tấm ưng. Bác đi tiếp.

Khi lớn tuổi, tốc độ tiếp nhận một thao tác mới thường chậm hơn, cần lặp lại nhiều hơn mới thành thói quen. Đó là thay đổi tự nhiên của tuổi, giống như đi bộ chậm hơn thời trẻ, không nói lên bạn kém thông minh. Ngược lại, người lớn tuổi thường có lợi thế ở chỗ kiên nhẫn, biết quan sát, có vốn sống để hiểu vì sao làm thế này mà không làm thế kia.

Vì vậy, chậm không phải vấn đề. Vấn đề là đặt mình vào lớp có nhịp quá nhanh, rồi tự trách. Nếu lớp toàn người trẻ và giáo viên không đợi, hãy tìm lớp dành cho người cao tuổi hoặc xin học kèm thêm vài buổi; thay đổi chỗ học khác hẳn với bỏ học.

Trước khi vào lớp: năm việc nhỏ giúp bớt ngại

Phần lớn nỗi sợ đến từ chỗ không biết lớp sẽ ra sao. Làm trước những việc này giúp buổi đầu nhẹ hơn nhiều:

  1. Đến xem trước một buổi hoặc hỏi người đã học: lớp mấy người, ai dạy, buổi học diễn ra thế nào.
  2. Rủ một người bạn đi cùng ở buổi đầu. Không cần bạn học tiếp, chỉ cần có người quen ngồi bên cạnh lần đầu.
  3. Nói trước với người dạy một câu: lần đầu học môn này, mắt hơi kém, mong được chỉ chậm. Người dạy biết trước thì sẽ xếp chỗ và chỉ dẫn phù hợp.
  4. Chuẩn bị đồ dùng đầy đủ từ tối hôm trước: kính, sổ, bút, nước uống. Bớt lúng túng vì quên đồ là bớt một nửa ngượng.
  5. Đặt mục tiêu buổi đầu thật nhỏ: chỉ cần ngồi trọn buổi và làm theo được một việc. Hoàn thành mục tiêu nhỏ thì về nhà vui, buổi sau đi tiếp dễ.

Nếu tối hôm trước thấy hồi hộp, đó là chuyện thường. Người trẻ đi học cũng hồi hộp; chỉ có điều người lớn tuổi lâu rồi không ở vị trí người mới, nên cảm giác ấy lạ hơn.

Câu nói mẫu để gỡ ngượng trong lớp

Khi làm sai trước mặt mọi người: "Cái này mình làm lần đầu, sai mới nhớ." Câu nói nhẹ, tự nhận, khiến người khác cười cùng chứ không cười mình. Thực tế, trong lớp người cao tuổi, ai cũng từng sai và phần lớn thấy dễ chịu khi có người nói thẳng.

Khi không theo kịp người dạy: "Cô cho mình xem lại chỗ này một lần nữa." Hỏi lại ngay lúc đó tốt hơn ngồi im rồi về nhà không làm được. Người dạy lớp cao tuổi quen chuyện hỏi lại, không ai thấy phiền.

Khi người khác khen hay chê quá lời: "Cảm ơn, mình còn tập nhiều." Câu này giữ không khí, không phải giải thích dài. Người hay bình luận thường bớt dần khi thấy bạn không phản ứng mạnh.

Khi con cháu nói đùa "già rồi còn học": "Học cho vui, cho đầu óc làm việc, mà vui thì tuổi nào cũng cần." Không cần cãi, chỉ cần nói rõ lý do của mình. Phần lớn con cháu đùa vì thấy lạ, chứ không có ý coi thường.

Khi bị ai đó cười thật: Nếu có người cười chế giễu nhiều lần, nói riêng với người dạy hoặc trưởng nhóm. Môi trường học cho người lớn tuổi cần tôn trọng nhau; bạn không có lỗi khi đòi điều đó.

Ba tháng đầu: mỗi chặng thường thấy gì và nên làm gì

Bảng tổng hợp những gì người về hưu hay trải qua khi học một môn mới. Không phải ai cũng đúng y như vậy, nhưng biết trước giúp bạn không hoảng khi tới chặng khó.

ChặngThường thấyNên làm
Tuần 1 đến 3Hồi hộp, thấy mình chậm, nhớ được ítMục tiêu nhỏ mỗi buổi, ghi lại một điều làm được
Tuần 4 đến 6Bắt đầu quen, vui hơn, có bạn trong lớpTập thêm ở nhà mười lăm phút, giữ lịch cố định
Tuần 7 đến 9Chững lại, thấy không tiến bộ, dễ chánNhìn lại sản phẩm tuần đầu để thấy khác biệt; đổi bài tập
Tuần 10 đến 12Làm được việc trọn vẹn, có tự tinĐặt mốc nhỏ: biểu diễn, trưng bày, tặng người thân

Chặng tuần bảy đến chín là chỗ nhiều người bỏ nhất. Đây không phải lúc kém đi, mà là lúc những tiến bộ dễ thấy đã qua và tiến bộ tiếp theo khó thấy hơn. Giữ sản phẩm buổi đầu, như bản chữ viết, tấm ảnh, bình hoa chụp lại, để so là cách đơn giản nhất để thấy mình vẫn đang đi lên.

Chán tạm thời hay chán thật: cách phân biệt

Chán tạm thời thường đi kèm mệt mỏi chung. Tuần đó bạn ngủ kém, trông cháu nhiều, trời nóng gắt, thì môn nào cũng thấy nặng. Nghỉ một tuần rồi quay lại, nếu niềm vui trở về, đó là chán tạm thời.

Chán tạm thời gắn với một bài khó. Đang tập một đoạn hát cao, một mũi đan rắc rối, thì dễ nản. Nhờ người dạy cho tạm bỏ qua bài đó, làm bài khác dễ hơn, rồi quay lại sau.

Chán thật là khi nghĩ tới buổi học thấy nặng, kể cả lúc khoẻ. Nếu đã nghỉ ngơi, đã đổi bài mà nghĩ tới lớp vẫn chỉ thấy phải đi, không thấy muốn đi, có lẽ môn này không còn hợp nữa.

Chán thật còn đến từ lớp, không phải môn. Lớp có người hay chê, giờ học không hợp, chỗ học xa phải đi xe vất vả. Trường hợp này hãy thử đổi lớp trước khi đổi môn.

Đổi môn khi đã chán thật: làm sao cho nhẹ lòng

Đổi môn không phải thất bại. Người về hưu học để sống vui và có việc cho đầu óc, chứ không phải để lấy bằng. Đã học ba tháng hát rồi chuyển sang trồng rau, bạn vẫn giữ được thói quen đi học đều, vẫn có thêm bạn, vẫn biết thêm vài bài hát. Không có gì mất đi.

Cách đổi nhẹ nhàng là nói rõ với người dạy và bạn học: "Mình thử thêm môn khác, có dịp vẫn ghé lớp." Giữ mối quan hệ với bạn học cũ, rủ nhau uống trà, vì bạn bè ở lớp nhiều khi còn quý hơn chính môn học. Đồ dùng không cần nữa thì tặng lại lớp cho người mới.

Trước khi chọn môn tiếp theo, hãy tự hỏi môn cũ thiếu gì: thiếu vận động, thiếu bạn, thiếu thành phẩm, hay quá ồn. Câu trả lời giúp bạn chọn môn sau đúng hơn. Ví dụ giả định: cô Lan bỏ lớp viết chữ vì thấy cô đơn, nên môn sau cô chọn nấu món mới theo nhóm, và cô học đều suốt hai năm.

Lời cho con cháu: giúp ông bà đi học mà không làm ông bà ngượng

Con cháu thường muốn giúp nhưng đôi khi giúp quá tay lại khiến ông bà thấy mình bị coi như trẻ con. Vài điều nên và không nên:

  • Nên hỏi buổi học hôm nay thế nào bằng giọng bình thường như hỏi chuyện đi chợ, không hỏi kiểu kiểm tra bài.
  • Nên khen cụ thể, ví dụ "bình hoa này cành lá thoáng hơn tuần trước", thay vì khen chung chung "bố mẹ giỏi quá" nghe như dỗ dành.
  • Không nên làm hộ khi ông bà đang loay hoay. Ngồi cạnh, đợi, chỉ khi được hỏi mới góp ý.
  • Không nên so với ông bà nhà khác hay với chính con cháu. So sánh khiến người học muốn thôi ngay.
  • Nên giữ lịch học của ông bà như giữ lịch họp của mình: không gửi cháu, không nhờ việc vào đúng giờ đó.
  • Nên xuất hiện ở mốc quan trọng như buổi biểu diễn, buổi trưng bày. Có người nhà đến xem là động lực lớn cho cả mùa học sau.

Nếu ông bà ngại vì sợ con cháu cười, con cháu có thể chủ động kể về những lần chính mình học cái mới và vụng về. Câu chuyện vấp váp của người trẻ làm ông bà nhẹ lòng hơn mọi lời động viên.

Khi nỗi ngại kéo dài kèm buồn bã: lúc nào nên nói với bác sĩ

Ngại đi học vì sợ chậm là chuyện tâm lý thường gặp, không phải bệnh. Nhưng nếu cùng lúc đó bạn thấy mất hứng thú với gần như mọi việc từng thích, ngủ kém hoặc ngủ quá nhiều, ăn không ngon, mệt mỏi kéo dài nhiều tuần, hay thấy mình vô dụng, thì nên nói chuyện với bác sĩ. Đó không phải chuyện yếu đuối mà là cách chăm sóc bản thân như khi đi khám huyết áp.

Tương tự, nếu khó học vì quên nhanh hơn trước rõ rệt, lạc đường ở chỗ quen, nhầm lẫn việc hằng ngày, người nhà nên đưa đi khám để bác sĩ đánh giá. Đừng tự gán tên bệnh, và cũng đừng gạt đi bằng câu "già ai chẳng thế". Nhiều nguyên nhân làm giảm trí nhớ như nghe kém, nhìn kém, ngủ kém, tác dụng phụ của thuốc là những thứ có thể cải thiện khi được khám đúng.

Trong lớp, nếu bất chợt thấy đau ngực, khó thở, méo miệng, nói khó, yếu một bên người, hãy dừng lại và gọi 115 ngay. Nên cho người dạy biết số điện thoại người thân để liên lạc khi cần.

Câu hỏi thường gặp

Có nên nói trước với lớp là mình học chậm không?

Nên nói nhẹ nhàng với người dạy, không cần thông báo cho cả lớp. Một câu ngắn trước buổi đầu là đủ để người dạy chỉ chậm hơn và xếp chỗ hợp, còn bạn thì bớt căng thẳng vì đã nói ra điều mình lo.

Học mãi mà thấy không nhớ được thì làm thế nào?

Giảm lượng mỗi buổi, lặp lại nhiều lần hơn, ghi chép bằng chữ to và hình vẽ đơn giản. Nếu cảm thấy trí nhớ giảm rõ so với vài tháng trước, ảnh hưởng tới việc hằng ngày, nên đi khám để bác sĩ đánh giá, không tự kết luận.

Con cháu nên làm gì để ông bà không bỏ học giữa chừng?

Hỏi thăm buổi học như hỏi chuyện bình thường, xem thành phẩm, khen cụ thể chỗ tiến bộ. Đừng giục, đừng so với người khác. Thỉnh thoảng đưa đón hoặc đi xem buổi biểu diễn cũng giúp ông bà thấy việc học của mình được trân trọng.

Nghỉ học một thời gian vì ốm thì có nên quay lại không?

Nên quay lại khi bác sĩ cho phép và bạn thấy đủ sức. Báo trước với người dạy để được ôn lại phần đã quên, và bắt đầu lại với mục tiêu nhỏ như những tuần đầu, không cố đuổi theo lớp ngay.

Có ai học mãi mà vẫn không tiến bộ không?

Tiến bộ chậm thì có, không tiến bộ hẳn thì hiếm. Thường là do thước đo sai: so với người giỏi nhất lớp thay vì so với chính mình. Giữ lại sản phẩm buổi đầu để so sánh sau vài tháng là cách thấy rõ nhất.

Đổi môn nhiều lần liên tục có sao không?

Đổi hai, ba lần để tìm môn hợp là bình thường. Nếu đổi liên tục mà môn nào cũng chán sau vài tuần, hãy xem lại có phải mình đang mệt, ngủ kém hay buồn phiền điều gì không, và nếu kéo dài thì nên nói chuyện với bác sĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138