KinhNe.comKính Nể
Sống tự chủ và tâm thế không ngại tuổi

"Già rồi còn học làm gì": trả lời câu hỏi đó cho người khác và cho chính mình

Câu "già rồi còn học làm gì" thường không cần tranh cãi mà cần một lý do của riêng mình. Gợi ý cách tìm lý do, đáp lại người hỏi và vượt nỗi ngại chậm, ngại người cười.

Older Vietnamese man in his early seventies carefully practicing brush strokes on blank paper at a community hall table among younger adults, side angle, soft daylight

Không ai cần một lý do lớn để học khi đã cao tuổi. Học cho vui, học để gặp người, học để làm được một điều mình từng muốn, mỗi lý do đều đủ. Câu "già rồi còn học làm gì" không cần thắng trong tranh luận, chỉ cần mình biết lý do của riêng mình.

Bài này không dạy cách học một môn cụ thể, mà bàn về tâm thế: vì sao câu hỏi kia làm nhiều người chùn bước, cách tìm lý do riêng, cách đáp lại người hỏi, cách vượt nỗi ngại chậm hơn người khác và ngại bị cười, và những dấu hiệu cho thấy việc học đang làm mình vui hay đang thành gánh nặng.

Câu hỏi đó đến từ đâu

Câu "già rồi còn học làm gì" có thể đến từ người khác, nhưng thường nhất là đến từ trong đầu mình. Nó dựa trên một giả định cũ: học là để đi thi, để có bằng, để kiếm việc. Hết tuổi đi làm thì hết lý do học. Giả định ấy hợp với thời đi học của nhiều người cao tuổi hôm nay, khi việc học gắn chặt với sinh kế. Nhưng tuổi về hưu là lần đầu tiên trong đời nhiều người được học mà không vì ai, không vì điểm, không vì lương.

Ví dụ giả định: bà Thu 69 tuổi, cả đời buôn bán ở chợ, luôn thích hát nhưng chưa bao giờ có thời gian. Khi bà nói muốn đi học hát ở nhà văn hoá, cô em gái cười: "Chị già rồi còn học làm ca sĩ à?". Bà Thu đáp: "Không làm ca sĩ, chị học để hát cho đúng một bài chị thích". Một năm sau, bà hát bài đó trong buổi mừng thọ của mẹ chồng. Cả họ vỗ tay, cô em gái là người vỗ to nhất.

Lý do của bà Thu nhỏ và cụ thể, nên nó vững. Không ai cãi được một người muốn hát đúng một bài hát.

Tìm lý do của riêng mình

Lý do càng cụ thể càng giúp mình đi tiếp khi gặp khó. Bảng dưới đây gợi ý vài loại lý do người cao tuổi hay có. Chọn một, viết ra bằng lời của mình.

Loại lý doVí dụ cụ thểCâu tự nhắc
Làm được một việc từng ao ướcHát đúng một bài, cắm được bình hoa ngày tết, viết được tấm thiệp bằng chữ đẹp"Mình học để làm được đúng việc đó"
Có chỗ gặp ngườiLớp học là nơi gặp bạn mới mỗi tuần"Mình đi học để có hẹn với người khác"
Giữ đầu óc và tay chân bận rộnHọc nấu món mới, học làm đồ thủ công"Mình học để mỗi tuần có một việc mới"
Để lại cho con cháuHọc chụp ảnh để ghi lại gia đình, học viết lại món ăn của nhà"Mình học để cháu có cái giữ lại"
Chỉ vì thíchKhông cần lý do nào khác"Thích là đủ"

Viết lý do ra một tờ giấy, kẹp vào cuốn vở học. Những hôm muốn bỏ, mở ra đọc. Một lý do cụ thể của chính mình mạnh hơn mọi lời động viên của người khác.

Đáp lại người hỏi: vài câu mẫu

Không cần giải thích dài dòng. Câu đáp ngắn, vui, kèm lý do cụ thể thường khiến người hỏi chuyển từ nghi ngờ sang tò mò.

  • "Học cho vui, vui là đủ rồi."
  • "Bố học để chụp ảnh cả nhà dịp tết năm sau cho đẹp."
  • "Mẹ đi học để thứ Ba nào cũng có hẹn với các bà bạn."
  • "Còn sống thì còn học. Không học thì làm gì cả buổi chiều?"
  • "Hồi trẻ không có thời gian, giờ có rồi thì học."
  • "Học xong bà dạy lại cho cháu."

Nếu người hỏi là con cháu, có thể mời họ đi cùng một buổi. Thấy ông bà vui ở lớp học, phần lớn sẽ đổi giọng ngay. Nếu người hỏi là bạn già, có khi chính họ đang muốn đi học mà ngại, một lời mời nhẹ như "đi cùng cho vui" thường đủ để họ gật đầu.

Đáp ngắn còn có cái lợi là không biến chuyện học thành chuyện phải bảo vệ. Càng giải thích dài, người nghe càng thấy như mình đang cần được cho phép. Một câu vui, rồi đi học, rồi mang thành quả về, là câu trả lời đầy đủ nhất.

Vượt nỗi ngại chậm hơn, ngại bị cười

Chậm không phải là kém. Người cao tuổi có thể cần nhiều lần lặp hơn để nhớ một thao tác mới, nhưng thường hiểu sâu hơn và kiên nhẫn hơn. Đi chậm mà đều thì vẫn tới.

So với chính mình tuần trước, không so với người bên cạnh. Ghi lại một điều mình làm được mỗi buổi học. Sau một tháng đọc lại, sẽ thấy mình đã đi được bao xa.

Chọn lớp có người cùng lứa hoặc người dạy kiên nhẫn. Lớp ở nhà văn hoá, hội người cao tuổi ở cơ sở thường có nhịp vừa phải. Học với cháu ở nhà cũng là một cách, miễn cháu không làm thay.

Ngại bị cười thì cười trước. Nói vui một câu khi làm sai, như "tay này cứng đầu quá", thường làm không khí nhẹ đi và người khác cười cùng mình chứ không cười mình.

Được phép đổi môn. Học ba tháng thấy không hợp thì đổi. Không ai bắt học cho hết một khoá. Thử nhiều môn để tìm môn mình thích cũng là một cách học.

Con cháu đồng hành mà không làm thay

Con cháu có thể là chỗ dựa lớn nhất khi ông bà đi học, nhưng cũng có thể vô tình làm ông bà nản. Cách đồng hành tốt là hỏi ông bà muốn học gì thay vì gợi ý môn mình nghĩ là hợp; đưa đón vài buổi đầu nếu ông bà cần; khi ông bà tập ở nhà thì ngồi xem, khen chỗ làm được, không giành lấy làm hộ.

Một sai lầm hay gặp là con cháu biến việc học của ông bà thành một dự án: mua đồ đắt tiền, đăng ký lớp nhiều buổi, hỏi tiến độ liên tục. Ông bà cảm thấy áp lực phải học cho bằng được, rồi bỏ. Tốt hơn là để ông bà tự chọn nhịp, tự mua đồ cơ bản trước, nâng cấp sau nếu còn thích.

Và đừng quên: con cháu cũng có thể học từ ông bà. Nhờ ông bà dạy lại một bài vừa học, một món vừa nấu, một bài thơ vừa thuộc, vừa giúp ông bà nhớ lâu, vừa cho ông bà thấy việc học của mình có người trân trọng.

Người cao tuổi mang gì vào lớp học

Đi học ở tuổi cao không chỉ là nhận. Người cao tuổi mang vào lớp những thứ mà người trẻ chưa kịp có, và nhiều người dạy quý những học viên như vậy.

  • Sự kiên nhẫn: không vội có kết quả, sẵn lòng làm lại nhiều lần.
  • Kinh nghiệm sống: học nấu ăn, cắm hoa, chụp ảnh đều được làm giàu bởi những gì mình đã thấy, đã trải qua.
  • Sự chuyên cần: nhiều người cao tuổi đi học đều đặn hơn người trẻ vì không bị việc làm, con nhỏ chen ngang.
  • Câu hỏi hay: người từng làm nghề lâu năm thường hỏi những câu chạm vào gốc vấn đề.
  • Không khí lớp: một người lớn tuổi vui vẻ, chịu khó làm cả lớp thấy nhẹ nhõm hơn.

Nhớ những điều này giúp mình bước vào lớp với tâm thế ngang hàng, không phải người xin học nhờ. Mình đến để học, và cũng đến để góp.

Khi việc học thành gánh nặng

Học nên làm mình vui hơn, không phải căng thẳng hơn. Nếu thấy mình lo lắng trước mỗi buổi học, mất ngủ vì sợ không theo kịp, hoặc học vì sợ con cháu chê mình không cố gắng, đó là dấu hiệu nên điều chỉnh: giảm số buổi, đổi lớp, đổi môn, hoặc nghỉ một thời gian.

Cũng có khi khó khăn trong việc học là tín hiệu sức khoẻ. Không nhìn rõ chữ trên bảng, không nghe rõ người dạy, tay run khó cầm bút, quên bài học vừa xong ngay trong buổi nhiều hơn hẳn so với trước. Những điều này nên được bác sĩ xem, vì nhiều trường hợp cải thiện được nhờ đeo kính đúng độ, kiểm tra tai, hoặc tìm ra nguyên nhân khác. Đừng tự kết luận là do tuổi rồi bỏ học.

Với các môn có vận động như bơi, nhảy, dưỡng sinh, người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu, và dừng ngay khi đau ngực, khó thở, chóng mặt. Các dấu hiệu cấp cứu như đau ngực dữ dội, yếu hoặc tê nửa người, méo miệng, nói khó thì gọi 115 ngay.

Một tháng đầu: làm sao để không bỏ giữa chừng

Tháng đầu là lúc dễ bỏ nhất, vì cái mới còn khó mà niềm vui chưa kịp tới. Vài cách giúp đi qua tháng đầu: đi học cùng một người bạn để có người rủ; chọn giờ học cố định mỗi tuần như một cuộc hẹn; chuẩn bị đồ học từ tối hôm trước; và tự thưởng nhỏ sau mỗi buổi như một ly trà ngon, một cuộc gọi kể cho cháu nghe hôm nay học gì.

Sau tháng đầu, khi đã quen người, quen lớp, quen nhịp, việc học tự nó trở thành một phần của tuần lễ. Nhiều người cao tuổi kể rằng điều họ nhớ nhất không phải là học được gì, mà là cảm giác mỗi tuần có một nơi để đến, có người chờ mình, có điều để mong.

Nếu lỡ nghỉ vài buổi vì ốm hay bận việc nhà, đừng coi đó là lý do bỏ hẳn. Quay lại lớp, nói với người dạy mình vừa nghỉ, xin ôn lại phần đã lỡ. Lớp học cho người lớn tuổi thường quen với chuyện vắng buổi, không ai trách.

Câu hỏi thường gặp

Học khi đã cao tuổi có thật sự nhớ được không?

Nhớ được, có thể cần nhiều lần lặp hơn người trẻ. Học đều mỗi tuần, ôn lại ngắn ở nhà và áp dụng ngay vào việc thật giúp nhớ lâu hơn nhiều so với học dồn.

Nên chọn học môn gì khi về hưu?

Chọn môn gắn với một điều mình từng muốn làm, hoặc môn có nhóm bạn đang học. Môn nào làm mình háo hức chờ tới buổi sau thì đó là môn hợp.

Con cháu chê ông bà đi học thì sao?

Mời con cháu đi cùng một buổi, hoặc cho xem thành quả như một bài hát, một tấm ảnh, một món ăn. Phần lớn con cháu chê vì chưa hiểu, khi thấy ông bà vui và tiến bộ thì sẽ đổi giọng và ủng hộ.

Học bao lâu mỗi tuần là vừa?

Một đến ba buổi mỗi tuần, mỗi buổi vừa sức, thường là nhịp dễ duy trì lâu dài. Quan trọng là đều đặn và còn thấy vui khi tới lớp, không phải học thật nhiều trong thời gian ngắn rồi mệt mà bỏ.

Có nên học cùng lúc nhiều môn không?

Nên bắt đầu với một môn để quen nhịp đi học trở lại. Sau vài tháng, khi đã đều đặn và còn hứng thú, có thể thêm môn thứ hai, miễn tuần lễ vẫn còn thời gian nghỉ và gặp gỡ bạn bè.

Lớn tuổi mà học chậm có phải là dấu hiệu bệnh không?

Học chậm hơn người trẻ là bình thường. Nhưng nếu khó nhớ hơn rõ rệt so với chính mình vài tháng trước, hoặc khó nhìn, khó nghe, nên đi khám để bác sĩ đánh giá.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138