KinhNe.comKính Nể
Giữ đầu óc minh mẫn

Đầu óc chậm, lơ mơ ban ngày ở người cao tuổi: rà giấc ngủ, nước uống và nhịp sống

Nhiều hôm đầu óc chậm, lơ mơ có nguyên do rất đời thường: ngủ kém, uống ít nước, ngồi lâu, thiếu nắng. Cách rà từng thứ trong một tuần và khi nào nên đi khám.

An older Vietnamese woman in her seventies stretching her arms on a small rooftop garden at early morning, a glass of water on a stool beside her, wide shot, cool fresh light

Những ngày đầu óc chậm, lơ mơ, nói trước quên sau ở người cao tuổi thường có những nguyên do rất đời thường mà ít ai để ý: đêm ngủ chập chờn, uống quá ít nước, ngồi một chỗ quá lâu, cả ngày không ra nắng, bữa ăn thất thường, hay một loại thuốc mới vừa dùng. Rà từng thứ một trong một tuần thường cho thấy ngay chỗ nào đang kéo đầu óc xuống, và nhiều chỗ chỉnh được trong nhà.

Bài này không nói về giấc ngủ theo kiểu chữa mất ngủ, cũng không đưa thực đơn. Nó đặt các yếu tố hằng ngày cạnh nhau để người cao tuổi và con cháu cùng rà, kèm một tờ ghi một tuần mẫu và các dấu hiệu cần đi khám. Lơ mơ xuất hiện đột ngột trong vài giờ là chuyện khác hẳn, cần gọi 115 ngay; phần cuối bài nói rõ.

Lơ mơ từng ngày khác với hay quên lâu dài

Ví dụ giả định: ông Mười, 76 tuổi, có những ngày rất tỉnh táo, đọc báo, đánh cờ, kể chuyện rôm rả. Lại có những ngày từ sáng tới trưa cứ lơ mơ, hỏi gì cũng chậm, ngồi đâu ngủ gật đó. Con gái ông lo, nghĩ bố bắt đầu lẫn. Ngồi lại ghi chép một tuần, hai bố con nhận ra những ngày lơ mơ đều rơi vào sau đêm ông thức dậy đi tiểu nhiều lần, và hôm trước ông gần như không uống nước vì sợ đêm phải dậy.

Đó là điểm khác quan trọng. Hay quên kéo dài, nặng dần qua nhiều tháng là chuyện cần bác sĩ đánh giá. Còn đầu óc lúc tỉnh lúc lơ mơ theo từng ngày thường gắn với những thứ thay đổi theo ngày: giấc ngủ đêm qua, nước uống hôm qua, việc hôm nay có ra ngoài không. Những thứ ấy rà được và chỉnh được.

Không có nghĩa là cứ lơ mơ thì tự xử lý ở nhà. Nếu đã chỉnh các thói quen mà vẫn không đỡ, hoặc lơ mơ kèm sốt, đau, tiểu buốt, ăn kém, thì phải đi khám. Ở người cao tuổi, một số tình trạng bệnh có khi biểu hiện bằng lú lẫn chứ không bằng triệu chứng rõ ràng như ở người trẻ.

Sáu thứ hằng ngày hay kéo đầu óc xuống

Bảng dưới không phải danh sách bệnh mà là những thói quen đời thường. Đánh dấu thứ nào đang có trong tuần của mình.

Yếu tốBiểu hiện hay gặpCó thể chỉnh gì trong nhà
Ngủ đêm chập chờnSáng dậy mệt, ngủ gật ban ngày, cáu gắtGiờ ngủ giờ dậy đều; ngủ trưa không quá dài; kể với bác sĩ nếu đêm dậy nhiều lần
Uống ít nướcMệt, chóng mặt khi đứng dậy, nước tiểu sẫm màuChia nước uống thành nhiều lần trong ngày, uống nhiều hơn vào buổi sáng và trưa
Ngồi lâu một chỗNgười uể oải, đầu nặng, chân têCứ một tiếng đứng dậy đi lại vài phút
Không ra nắng, ở trong nhà tốiMất cảm giác thời gian, ngày đêm lẫn lộnRa ngoài buổi sáng, mở rèm cho nhà sáng
Bữa ăn thất thường, bỏ bữaLơ mơ trước bữa, run tay, mệtĂn đúng bữa, không để bụng đói quá lâu, người có bệnh nền theo dặn của bác sĩ
Thuốc mới hoặc đổi thuốcBuồn ngủ, chóng mặt, chậm chạp sau khi bắt đầu thuốcKhông tự ngưng thuốc; ghi lại và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ

Thường không phải một thứ mà là hai ba thứ cộng lại. Ngủ kém thêm uống ít nước thêm ngồi cả ngày trong nhà là một ngày lơ mơ gần như chắc chắn, với bất kỳ ai, ở bất kỳ tuổi nào.

Nước uống: thứ hay bị bỏ quên nhất

Người cao tuổi thường ít thấy khát. Cảm giác khát yếu đi theo tuổi, nên đợi khát mới uống là thường uống không đủ. Uống theo giờ đáng tin hơn uống theo cảm giác. Những ngày nóng, ngày ra mồ hôi nhiều khi làm vườn hay đi bộ, nhu cầu nước còn cao hơn mà cảm giác khát vẫn không báo kịp.

Nhiều người cố ý uống ít để đỡ đi tiểu. Nhất là khi đi ra ngoài hoặc sợ đêm phải dậy. Cách khác là uống nhiều vào buổi sáng và trưa, bớt dần về chiều tối, thay vì cắt hẳn.

Đặt nước ở chỗ nhìn thấy. Một bình nước để trên bàn ngồi quen, một cốc cạnh chỗ đọc báo. Nhìn thấy thì nhớ uống.

Gắn uống nước với việc quen. Uống một cốc sau khi đánh răng, một cốc trước mỗi bữa, một cốc sau giờ đi bộ. Gắn với việc đã thành nếp thì khỏi phải nhớ.

Người có bệnh tim, bệnh thận theo đúng lời bác sĩ. Có người cần hạn chế nước theo chỉ định. Lượng nước nên uống mỗi ngày là chuyện hỏi bác sĩ của mình, không áp một con số chung.

Giấc ngủ, ngủ trưa và nắng sớm

Giấc ngủ của người cao tuổi thường nông hơn, dễ thức giấc hơn, và nhiều người dậy sớm hơn hồi trẻ. Điều đó không có gì lạ. Cái đáng để ý là cả nhịp ngày đêm: ngủ trưa quá dài làm tối khó ngủ, tối khó ngủ thì sáng mệt, sáng mệt lại ngủ trưa dài hơn. Vòng ấy cứ thế kéo đầu óc xuống.

Một vài việc giúp giữ nhịp: thức dậy vào một giờ cố định kể cả khi đêm ngủ kém; ra ngoài nắng sớm hoặc ngồi gần cửa sổ sáng ngay sau khi dậy; ngủ trưa ngắn, nằm nghỉ chừng nửa tiếng là vừa với nhiều người; buổi chiều có việc vận động nhẹ như tưới cây, đi bộ quanh nhà; tối giảm trà đặc, giảm xem tivi khuya.

Đêm thức dậy nhiều lần vì đi tiểu, ngáy to rồi như ngừng thở, chân bứt rứt không nằm yên, hay nằm cả đêm không ngủ được thì nên kể với bác sĩ. Đừng tự dùng thuốc ngủ hay thuốc an thần mua theo lời người quen. Ở người cao tuổi, những thuốc ấy có thể làm lơ mơ hơn, dễ ngã hơn, và phải do bác sĩ cân nhắc.

Tờ ghi một tuần mẫu

Cách nhanh nhất để thấy nguyên nhân là ghi lại. Mỗi tối dành vài phút điền một dòng. Người cao tuổi tự ghi được, hoặc con cháu ghi giúp khi hỏi chuyện buổi tối.

Cột ghiVí dụ cách ghi (giả định)
Đêm qua ngủ thế nào, dậy mấy lầnNgủ lúc mười giờ, dậy hai lần, sáng năm giờ dậy
Hôm nay uống chừng mấy cốc nướcBốn cốc, chủ yếu buổi sáng
Có ra ngoài, ra nắng khôngĐi bộ hai mươi phút lúc sáu giờ
Ngồi một chỗ lâu nhất bao lâuXem tivi liền gần ba tiếng buổi chiều
Ăn mấy bữa, có bỏ bữa nàoĐủ ba bữa, trưa ăn ít
Thuốc có gì mới hay thay đổiKhông
Đầu óc hôm nay thế nào, từ một tới nămBa, buổi chiều lơ mơ

Sau bảy ngày, đặt các dòng cạnh nhau và tìm những ngày điểm thấp: hôm trước ngủ ra sao, uống bao nhiêu, ngồi bao lâu. Thường sẽ thấy một vài điểm chung. Tờ ghi này cũng rất có ích khi đi khám, vì bác sĩ nhìn được nhịp sinh hoạt thật thay vì nghe kể theo trí nhớ.

Những cái sai hay gặp khi thấy ông bà lơ mơ

Vội kết luận là lẫn. Nói "ông lẫn rồi" trước mặt ông vừa làm ông buồn vừa có thể bỏ qua những nguyên nhân đơn giản. Rà các yếu tố hằng ngày và đi khám nếu cần, đừng gán nhãn.

Cho ngủ thêm để đỡ mệt. Ngủ ngày nhiều hơn làm đêm khó ngủ hơn, vòng lặp tệ thêm. Nên đưa ra ngoài ánh sáng, đi lại nhẹ, rồi xem buổi chiều có tỉnh hơn không.

Tự thêm thuốc bổ, thuốc ngủ. Mỗi thứ thêm vào có thể tương tác với thuốc đang dùng. Mọi thay đổi thuốc phải hỏi bác sĩ.

Bỏ qua thay đổi sau khi đổi thuốc. Nhiều gia đình không để ý ông bà bắt đầu lơ mơ từ đúng tuần được kê thuốc mới. Ghi lại ngày bắt đầu thuốc và báo bác sĩ.

Để ông bà ở trong phòng tối cả ngày cho yên. Phòng tối, im lặng, không có việc gì làm khiến người ta mất nhịp ngày đêm. Nhà sáng, có việc nhỏ để làm, có người trò chuyện là môi trường giữ tỉnh táo tốt hơn.

Khi nào phải đi khám, khi nào gọi 115

Gọi 115 ngay khi lơ mơ, lú lẫn xuất hiện đột ngột trong vài giờ, hoặc kèm một trong các dấu hiệu: méo miệng, nói khó, yếu hay tê một bên tay chân, đau ngực, khó thở, lơ mơ sau ngã có đập đầu, gọi hỏi không tỉnh hẳn.

Đi khám trong ngày khi lơ mơ kèm sốt, ho, tiểu buốt, tiểu ít, nôn nhiều, ăn uống kém hẳn, hoặc người có bệnh tiểu đường thấy vã mồ hôi, run tay, lơ mơ trước bữa ăn. Ở người cao tuổi, những tình trạng này có khi chỉ lộ ra bằng sự lơ mơ.

Đặt lịch khám khi đã chỉnh giấc ngủ, nước uống, nhịp sống trong vài tuần mà vẫn không đỡ, khi lơ mơ bắt đầu sau khi đổi thuốc, hoặc khi ngoài lơ mơ còn thấy hay quên nặng dần, lạc đường, bỏ việc quen. Mang theo tờ ghi một tuần, danh sách thuốc và nhờ người thân đi cùng.

Khi kể với bác sĩ, nói cụ thể thay vì chung chung. Câu mẫu: "Hai tuần nay bố cháu có bốn buổi sáng lơ mơ, hỏi gì cũng chậm, chiều thì tỉnh lại. Bố bắt đầu uống thuốc huyết áp mới từ đầu tháng." Một câu như vậy giúp bác sĩ đi thẳng vào chỗ cần hỏi, đỡ mất thời gian cho cả hai bên.

Câu hỏi thường gặp

Ngủ trưa bao lâu là vừa cho người cao tuổi?

Không có con số chung cho mọi người. Nhiều người thấy nằm nghỉ chừng nửa tiếng là tỉnh, còn ngủ trưa quá dài dễ làm đêm khó ngủ. Thử vài cách trong vài tuần và ghi lại để xem cách nào hợp với mình.

Làm sao biết mình uống đủ nước?

Cách đơn giản là để ý màu nước tiểu: vàng nhạt thường là ổn, sẫm màu là nên uống thêm. Người có bệnh tim, thận cần hạn chế nước thì theo đúng lượng bác sĩ dặn.

Uống trà, cà phê có giúp tỉnh táo không?

Một chén trà buổi sáng làm nhiều người thấy tỉnh, nhưng uống nhiều hoặc uống chiều tối dễ làm khó ngủ và đi tiểu nhiều, đêm ngủ kém thì hôm sau lại lơ mơ. Uống vào buổi sáng và vừa phải là hợp lý.

Lơ mơ sau khi bắt đầu thuốc mới thì có nên tự ngưng không?

Không tự ngưng, vì có thuốc ngưng đột ngột gây hại. Ghi lại ngày bắt đầu thuốc và các biểu hiện, báo ngay bác sĩ kê đơn hoặc hỏi dược sĩ để được điều chỉnh.

Người nhà nên làm gì khi thấy ông bà lơ mơ đột ngột?

Nếu xuất hiện trong vài giờ, kèm méo miệng, nói khó, yếu một bên người, đau ngực, khó thở hay sau ngã đập đầu thì gọi 115 ngay. Không tự cho uống thuốc hay chờ ngủ một giấc xem có đỡ không.

Ghi chép một tuần có thật sự cần không?

Không bắt buộc nhưng rất có ích. Trí nhớ về những ngày đã qua thường không chính xác, tờ ghi cho thấy nhịp thật. Khi đi khám, nó giúp bác sĩ hiểu nhanh hơn nhiều so với kể lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138