KinhNe.comKính Nể
Giữ đầu óc minh mẫn

Học thuộc thơ ở tuổi bảy mươi: chọn bài, thuộc từng khổ và giữ thơ trong trí nhớ

Học thuộc một bài thơ khi đã cao tuổi hoàn toàn làm được nếu đi từng khổ và ôn đúng nhịp. Cách chọn bài, cách thuộc, lịch ôn và cách đọc cho người khác nghe.

An older Vietnamese man around seventy reciting quietly to himself while walking along a lakeside path at sunrise, hands behind his back, wide shot from behind, golden haze

Học thuộc một bài thơ khi đã ngoài bảy mươi hoàn toàn làm được, chỉ là cần đi chậm hơn: chọn bài có vần nhịp rõ, thuộc từng khổ một, đọc thành tiếng, và ôn lại theo những khoảng cách giãn dần như hôm sau, ba ngày sau, một tuần sau. Nhiều người cao tuổi vẫn thuộc những bài thơ học từ thời đi học, bằng chứng rằng thơ có vần là thứ trí nhớ giữ rất bền.

Bài này không bàn chuyện sáng tác thơ hay học ngâm thơ chuyên sâu. Nó chỉ chỉ cách chọn một bài vừa sức, chia nhỏ để thuộc, ôn sao cho không quên, và biến việc đọc thơ thành chuyện vui với con cháu, bạn già. Thuộc thơ không chữa được bệnh gì. Nó là một việc đẹp để đầu óc làm mỗi ngày, và mỗi bài thuộc được là một thứ mang theo được đi bất cứ đâu.

Vì sao thơ dễ thuộc hơn văn xuôi

Ví dụ giả định: bà Năm, 73 tuổi, đọc lại được trọn một bài thơ học từ năm mười hai tuổi nhưng không nhớ nổi tên món ăn vừa xem trên đài sáng nay. Chuyện này không lạ. Thơ có vần, có nhịp, có số chữ đều nhau, nên khi nhớ được chữ đầu dòng thì chữ cuối dòng như tự kéo ra theo. Văn xuôi không có cái khung ấy.

Thơ lục bát là dễ thuộc nhất với người Việt vì nhịp sáu tám quen tai từ nhỏ, chữ cuối câu sáu vần với chữ thứ sáu câu tám. Thơ bảy chữ, năm chữ cũng có nhịp rõ. Thơ tự do khó thuộc hơn vì không có vần cố định để bám vào.

Một cách thử nhỏ cho thấy điều này: đọc hai câu lục bát và hai câu văn xuôi dài bằng nhau, mỗi thứ ba lần, rồi úp giấy đọc lại. Phần lớn người thử đều nhớ hai câu thơ trọn vẹn hơn. Vần và nhịp đóng vai một cái khung, chữ nào lệch khỏi khung là tai tự nghe ra ngay, nên người đọc cũng tự sửa được mà không cần nhìn lại bản in.

Thuộc thơ cũng khác học thuộc một bài giảng. Thơ có hình ảnh, có cảm xúc, nên trí nhớ không chỉ giữ chữ mà giữ cả cảnh và cái cảm giác khi đọc. Người ta thường thuộc nhanh nhất những bài gợi nhớ quê, mẹ, mùa, vì bài thơ chạm được tới những ký ức có sẵn. Đó là lý do nên chọn bài mình thích chứ không chọn bài "nên thuộc".

Chọn bài: từ dễ tới khó

Bài đầu tiên nên là bài thuộc được trong một tuần. Thành công nhỏ lúc đầu quan trọng hơn chọn bài hay nhất.

Loại bàiĐộ dài nên chọnVì sao hợpLưu ý
Ca dao, câu đối quenHai tới bốn câuĐã nghe nhiều, chỉ cần thuộc cho trọnHợp làm bài khởi động tuần đầu
Thơ lục bát ngắnBốn tới tám câuNhịp quen, vần bám chắcBài đầu tiên lý tưởng
Thơ bảy chữ, năm chữHai tới bốn khổKhổ rõ ràng, dễ chiaThuộc từng khổ, không học cả bài một lúc
Đoạn trích thơ dài quen thuộcMười tới hai mươi câuNhiều người đã nhớ lõm bõm từ xưaThuộc lại phần đã quên, sau đó mới mở rộng
Thơ tự doMột đoạn ngắnTập trí nhớ khó hơn vì ít vầnĐể sau khi đã quen nếp

Nếu đã thuộc sẵn một phần bài thơ từ thời đi học, đó là chỗ bắt đầu rất tốt: đọc lại phần còn nhớ, so với bản in, rồi lấp những chỗ trống. Việc lấp chỗ trống trong một bài quen thường vui hơn học bài hoàn toàn mới.

Thuộc một khổ thơ trong năm bước

Cách dưới đây dùng cho một khổ bốn câu. Mỗi ngày một khổ là vừa, không nên dồn.

  1. Đọc to cả khổ ba lần, chậm, chú ý chữ cuối mỗi câu và vần của chúng.
  2. Che câu hai, ba, bốn, chỉ nhìn câu một. Đọc câu một rồi thử đọc tiếp câu hai không nhìn. Không ra thì mở câu hai đọc lại.
  3. Làm như vậy cho từng câu, mỗi lần nối thêm một câu vào chuỗi: một, rồi một với hai, rồi một hai ba.
  4. Úp hẳn giấy xuống, đọc cả khổ. Vấp chỗ nào, gạch dưới chữ đó bằng bút chì, đọc lại riêng câu đó vài lần.
  5. Chép khổ thơ ra giấy theo trí nhớ, rồi so với bản gốc. Việc chép giúp thấy rõ chỗ nhầm chữ mà khi đọc miệng có thể lướt qua.

Bước hai và ba là quan trọng nhất vì đó là lúc đầu óc phải tự lấy câu thơ ra. Đọc đi đọc lại mà không bao giờ che bản in thì dễ tưởng mình đã thuộc, đến khi phải đọc trước người khác mới biết là chưa. Sau năm bước, nghỉ hẳn, chiều hoặc tối đọc lại một lần trước khi đi ngủ.

Lịch ôn để không quên

Thuộc rồi mà không ôn thì vài tuần sau sẽ rơi rụng. Cách ôn tốt là giãn dần khoảng cách. Bảng dưới là lịch mẫu cho một bài bốn khổ.

Thời điểmViệc làmMất bao lâu
Ngày một tới ngày bốnMỗi ngày thuộc một khổ mới, đọc lại các khổ cũ một lầnMười lăm phút
Ngày nămĐọc cả bài không nhìn, đánh dấu chỗ vấpNăm phút
Ngày bảyĐọc cả bài cho một người ngheNăm phút
Hai tuần sauĐọc lại cả bài, chép ra giấyMười phút
Một tháng sauĐọc lại khi đi bộ buổi sáng hoặc lúc tưới câyVài phút
Ba tháng sauĐọc lại một lần, bài đã thành của mìnhVài phút

Lịch này không cứng nhắc. Ai đã có nếp đi bộ sáng có thể ôn thơ trong lúc đi, vừa giữ chân vừa giữ đầu. Có người ghi tên các bài đã thuộc vào cuối sổ, mỗi tuần chọn hai bài cũ đọc lại, sau một năm có trong đầu cả một tập thơ nhỏ của riêng mình.

Đọc cho người khác nghe: phần vui nhất

Đọc cho cháu nghe trước giờ ngủ. Cháu nhỏ thích nghe thơ có vần. Đọc một khổ rồi để cháu đọc theo, hôm sau hỏi cháu còn nhớ không. Hai ông cháu cùng thuộc một bài là chuyện đáng nhớ của cả hai.

Đọc trong buổi gặp bạn già. Mỗi người góp một bài vừa thuộc. Không cần ngâm hay, chỉ cần đọc rõ ràng. Nhiều nhóm bạn già có nếp này rất lâu và ai cũng mong tới lượt mình.

Đọc trong dịp gia đình. Ngày giỗ, ngày Tết, sinh nhật một người trong nhà, đọc một bài thơ hợp dịp thay cho lời chúc. Con cháu thường nhớ khoảnh khắc ấy lâu hơn một món quà. Nên chọn bài từ một tháng trước để có thời gian thuộc kỹ, và đọc thử cho một người trong nhà nghe trước hôm ấy cho đỡ hồi hộp.

Đọc qua cuộc gọi cho con ở xa. Một bài thơ ngắn trong cuộc gọi cuối tuần làm câu chuyện có thêm điều để nói ngoài hỏi thăm sức khoẻ.

Chấp nhận vấp khi đọc trước người khác. Hồi hộp thì quên là bình thường với mọi lứa tuổi. Cầm theo tờ giấy chép bài, vấp thì nhìn một chút rồi đọc tiếp, người nghe chẳng ai để ý.

Những cái sai hay gặp khi học thuộc

Chọn bài quá dài ngay từ đầu. Một bài thơ hai mươi khổ làm tuần đầu tiên trở thành cuộc chạy marathon. Nản ở tuần đầu thì rất khó quay lại. Nên bắt đầu bằng bài bốn tới tám câu.

Chỉ đọc mà không bao giờ úp giấy. Đọc mười lần có bản in trước mặt không bằng ba lần tự đọc không nhìn. Việc tự lấy câu thơ ra mới là phần tập cho trí nhớ.

Học dồn một buổi rồi bỏ cả tuần. Học một tiếng liền thấy mệt mà hôm sau quên gần hết. Mười lăm phút mỗi ngày, đều đặn, giữ bài tốt hơn nhiều.

So mình với hồi trẻ hoặc với người khác. Ai cũng có nhịp riêng. Bạn già thuộc nhanh hơn không có nghĩa mình kém, có khi họ đã quen bài từ trước. Chỉ nên so mình tuần này với tuần trước.

Học khi đang lo lắng hoặc ồn ào. Tivi mở to, trong nhà đang có chuyện, đầu óc rối thì khó thuộc. Chọn một góc yên tĩnh và một khung giờ cố định, chẳng hạn sau bữa sáng, để thành nếp.

Bỏ qua phần hiểu bài. Thuộc mà không hiểu nghĩa thì dễ nhầm chữ. Trước khi học, đọc chậm cả bài một lần, hiểu từng hình ảnh, chữ nào lạ thì hỏi con cháu hoặc bạn già, lúc đó chữ mới có chỗ bám trong đầu.

Khi thấy khó thuộc hơn hẳn trước đây

Thuộc chậm hơn hồi trẻ là chuyện thường của tuổi tác, và không có gì phải ngại. Nhưng có vài điều nên rà trước khi kết luận mình khó nhớ. Mắt nhìn chữ có rõ không, kính đã đúng độ chưa. Tai có nghe rõ chính giọng mình đọc không. Đêm qua có ngủ đủ không. Hôm nay có uống đủ nước không. Bất kỳ thứ nào trong số đó cũng làm việc học thuộc khó hơn nhiều.

Nếu đã rà những điều trên mà vẫn thấy thay đổi rõ rệt trong vài tháng, như trước đây thuộc một khổ trong một buổi mà nay cả tuần không giữ được, kèm hay quên việc hằng ngày, lẫn lộn ngày tháng, hỏi đi hỏi lại một câu, thì nên đi khám để bác sĩ đánh giá. Đi cùng một người thân để kể lại những thay đổi người nhà thấy, và mang danh sách thuốc đang dùng.

Gặp các dấu hiệu đột ngột như nói khó, quên chữ bất thường trong vài giờ, méo miệng, yếu một bên tay chân thì gọi 115 ngay. Những trường hợp đó không liên quan tới việc học thơ mà là cấp cứu, càng sớm càng tốt.

Câu hỏi thường gặp

Bao nhiêu tuổi thì còn học thuộc thơ được?

Không có giới hạn tuổi. Nhiều người ngoài tám mươi vẫn thuộc thêm bài mới, chỉ là cần chia nhỏ hơn và ôn đều hơn. Bắt đầu bằng bài ngắn, vần quen để có thành công đầu tiên.

Nên học thơ lúc nào trong ngày?

Buổi sáng sau khi ăn và đầu óc còn tỉnh thường dễ thuộc nhất. Ôn lại vào buổi tối trước khi ngủ giúp giữ bài tốt hơn. Tránh học lúc đang mệt, đói hoặc vừa ăn quá no.

Có nên đọc to khi học thuộc không?

Nên. Đọc to dùng cả miệng và tai, nhịp thơ nghe rõ hơn nên dễ giữ hơn đọc thầm. Nếu ngại người nhà nghe, có thể đọc khi đi bộ hoặc khi ở một mình.

Thuộc rồi quên thì có phải là trí nhớ kém đi không?

Không hẳn. Ai thuộc mà không ôn thì cũng quên dần, đó là cách trí nhớ vận hành ở mọi tuổi. Ôn theo lịch giãn dần là cách giữ bài, không phải dấu hiệu của bệnh.

Học thơ có thay được các việc giữ sức khoẻ khác không?

Không. Thuộc thơ là một việc tốt cho đầu óc và tinh thần, nhưng vẫn cần vận động, ngủ đủ, ăn uống điều độ, gặp gỡ người khác và đi khám khi có điều bất thường.

Có thể học thuộc lời bài hát thay cho thơ không?

Được. Lời bài hát có giai điệu nên càng dễ thuộc. Cách chia nhỏ từng đoạn và ôn giãn dần cũng dùng y như với thơ, và hát cùng bạn già còn vui hơn đọc một mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138