KinhNe.comKính Nể
Sống tự chủ và tâm thế không ngại tuổi

Người cao tuổi đi xe buýt một mình: tập tuyến quen, lên xuống vững và đi xa dần

Cách người cao tuổi tập đi xe buýt một mình từ một tuyến quen: chọn giờ vắng, lên xuống vững, ngồi đúng chỗ, đi xa dần và biết lúc nào nên nhờ người đi kèm.

Older Vietnamese woman in her late sixties stepping onto a city bus holding the handrail, shot from the curb at knee height, bright midmorning light, jade and amber hues

Người cao tuổi hoàn toàn có thể tự đi xe buýt một mình nếu tập theo từng bước: bắt đầu bằng một tuyến quen, giờ vắng, quãng ngắn, rồi mới đi xa dần. Cái khó thường không nằm ở sức khoẻ mà ở nỗi ngại: sợ lên nhầm xe, sợ xe chạy khi chưa ngồi, sợ xuống không kịp. Những nỗi ngại đó tan dần sau vài chuyến có chuẩn bị.

Bài viết cho người vừa thôi lái xe máy, người muốn tự đi thăm bạn mà không phiền con cháu, và cả con cháu muốn giúp ông bà tập. Các bước đi từ chuyến thử đầu tiên tới lúc đi được tuyến đổi xe, kèm cách lên xuống vững, chỗ ngồi nên chọn và khi nào cần người đi kèm.

Vì sao xe buýt là cách giữ tự chủ đáng thử

Khi không còn lái xe máy, người cao tuổi thường rơi vào thế phải chờ: chờ con rảnh, chờ cháu về, chờ hàng xóm tiện đường. Mỗi lần nhờ là một lần cân nhắc có phiền ai không, và dần dần nhiều người chọn ở nhà cho xong. Xe buýt chạy theo giờ, không cần hẹn ai, nên trả lại cho người đi cái quyền tự chọn lúc đi, lúc về.

Ví dụ giả định: cô Hạnh 68 tuổi, sống ở một phường nội thành, mỗi tuần muốn sang chơi với em gái cách nhà khoảng năm cây số. Trước đây chồng chở, từ khi chồng không lái nữa thì cô chỉ đi được khi con trai nghỉ. Sau ba tuần tập đi xe buýt, cô tự đi mỗi thứ Năm, về trước bữa tối. Điều cô nói nhiều nhất không phải là tiết kiệm tiền mà là "đi lúc nào tùy mình".

Xe buýt cũng đưa người cao tuổi ra khỏi nhà một cách tự nhiên: đi bộ ra trạm, đứng chờ, lên xuống bậc, quan sát phố phường. Đó là vận động và giao tiếp lồng vào việc đi lại, không cần sắp xếp riêng.

Nỗi ngại lớn nhất thường là sợ làm phiền người khác: sợ tài xế phải chờ, sợ người sau phải nhường, sợ hỏi đường bị coi là lẩn thẩn. Thực ra xe buýt sinh ra để chở mọi người, và người đi xe hằng ngày gặp chuyện hỏi đường, nhường ghế, chờ một người lên chậm nhiều lần mỗi ngày. Bước lên xe thong thả, hỏi một câu rõ ràng, cảm ơn một tiếng, vậy là đủ. Người đi chậm mà chắc không phải là người làm phiền, đó là người biết giữ mình.

Lộ trình tập ba tuần

Không nên tập bằng chuyến quan trọng như đi khám hay đi đám cưới. Chọn một chuyến "đi cho biết" không có giờ hẹn, để không bị áp lực thời gian.

  1. Tuần thứ nhất, đi cùng người thân: chọn một tuyến có trạm gần nhà, đi tới một nơi quen như chợ lớn hay công viên. Người thân chỉ đi cạnh, để ông bà tự hỏi tài xế, tự trả vé, tự bấm chuông xuống. Đi hai chuyến trong tuần, giờ vắng giữa buổi sáng.
  2. Tuần thứ hai, đi một mình nhưng có người chờ: đi lại đúng tuyến đó một mình, người thân chờ ở trạm xuống. Chuyến về cũng tự đi. Ghi lại chỗ nào còn lúng túng: đọc số xe, đoán thời gian, lên bậc.
  3. Tuần thứ ba, đi một mình hoàn toàn: đi tuyến quen tới nơi mình muốn, báo người nhà giờ đi và giờ dự kiến về. Khi đã thấy thoải mái, thêm một tuyến thứ hai, rồi mới tính tới chuyến phải đổi xe.
  4. Sau đó: duy trì ít nhất một chuyến mỗi tuần để không quên. Mỗi tháng thử thêm một nơi mới, đi giờ vắng trước, giờ đông sau.

Nếu tuần nào thấy mệt hoặc lo, cứ lùi lại một bước. Tập đi xe buýt không phải cuộc thi, và lùi một tuần không làm mất những gì đã tập được.

Lên xe, ngồi xe, xuống xe cho vững

Đứng chờ lùi vào trong. Đứng cách mép đường vài bước, chỉ bước ra khi xe đã dừng hẳn. Nếu trạm đông, để người trẻ lên trước, mình lên sau cùng cho thong thả.

Một tay luôn bám. Khi lên bậc, một tay bám tay vịn, tay kia cầm túi nhẹ. Túi nặng nên đeo chéo hoặc đeo sau lưng để hai tay được rảnh.

Ngồi trước, trả vé sau. Nếu xe cho phép, ngồi xuống trước rồi mới lấy tiền hay thẻ. Đứng loay hoay giữa lối đi lúc xe chạy là lúc dễ chao đảo nhất.

Chọn ghế gần cửa xuống, phía trước. Ghế phía trước ít xóc hơn, gần tài xế để hỏi đường. Ghế dành cho người cao tuổi có sẵn trên nhiều xe, cứ ngồi mà không cần ngại.

Bấm chuông sớm, đứng dậy muộn. Bấm chuông trước trạm cần xuống một quãng, nhưng ngồi yên tới khi xe dừng hẳn mới đứng lên. Nhờ tài xế chờ một chút là chuyện bình thường.

Xuống bằng chân vững trước. Xuống từng bậc, mặt hướng ra ngoài, tay bám tay vịn. Đứng yên vài giây ở vỉa hè cho quen mặt đất rồi mới đi.

Chuẩn bị cho mỗi chuyến

Một túi đi xe buýt gọn giúp mọi chuyến bớt lo. Không cần mua gì đặc biệt, chỉ cần gom đúng thứ vào một chỗ.

Mang theoĐể làm gìLưu ý
Tờ giấy ghi số tuyến, trạm lên, trạm xuốngKhông phải nhớ, đưa tài xế xem nếu cầnViết chữ to, để trong ví cùng chỗ với tiền vé
Tiền lẻ hoặc thẻ đi xeTrả vé nhanh, không phải chờ thốiĐể riêng một ngăn, không lục cả túi trên xe
Giấy ghi tên, địa chỉ, số người thânPhòng khi cần người khác giúpĐể trong túi áo, không cần ai nhìn thấy
Nước uống, mũ, áo khoác mỏngChờ trạm lúc nắng, trong xe lạnhChai nhỏ cho nhẹ
Thuốc đang dùng theo đơn, nếu đi lâuKhông lỡ giờ uốngHỏi bác sĩ nếu có thuốc phải uống đúng giờ ăn

Trước khi đi, nói với một người trong nhà hoặc một người bạn: đi đâu, tuyến nào, khoảng mấy giờ về. Không phải để xin phép, mà để có người biết mà yên tâm.

Đi tuyến có đổi xe và những chuyến xa hơn

Khi một tuyến thẳng đã thành thói quen, nhiều người muốn đi xa hơn: sang phía bên kia thành phố thăm bạn cũ, ra bến xe để về quê, tới nhà văn hoá lớn xem văn nghệ. Những chuyến này thường phải đổi xe một lần, và chỗ đổi xe là chỗ dễ lúng túng nhất vì trạm lạ, phải đi bộ sang đường, phải chờ thêm.

Cách làm an toàn là đi thử chặng đổi xe một lần vào ngày không có việc gì gấp, tốt nhất có người đi kèm. Lần thử đó chỉ cần ghi lại ba điều: xuống trạm nào, đi bộ bao xa sang trạm kế, đứng chờ ở phía nào của đường. Ghi xong, lần sau đi một mình đã có sẵn bản ghi trong túi.

Với chuyến dài, nên đi sớm hơn giờ hẹn khá nhiều, để nếu lỡ một chuyến cũng không phải vội. Ăn nhẹ trước khi đi, uống nước đủ, đi vệ sinh trước khi lên xe. Nếu chuyến về rơi vào chiều muộn, cân nhắc về sớm hơn để không phải chờ trạm lúc trời tối, nhất là với người mắt đã kém khi thiếu sáng.

Một nguyên tắc đơn giản giúp nhiều người yên tâm: mỗi tháng chỉ thêm một nơi mới. Đi được nơi đó ba bốn lần thì nó thành quen, lúc ấy mới thêm nơi khác. Cứ như vậy, sau một năm bản đồ đi lại của mình đã rộng hơn hẳn mà không lần nào bị quá sức.

Khi gặp tình huống khó

Đi đủ nhiều thì sẽ có lúc không như ý. Biết trước cách xử lý giúp không hoảng.

  • Lên nhầm xe: bình tĩnh hỏi tài xế, xuống ở trạm gần nhất, sang bên kia đường đón tuyến ngược lại hoặc hỏi người chờ trạm. Không xuống khi xe chưa dừng hẳn.
  • Lỡ trạm: xuống trạm kế tiếp, đi bộ lùi lại nếu gần, hoặc đón xe chiều ngược lại. Một trạm lỡ chỉ tốn thêm ít phút.
  • Xe quá đông: không cố chen. Chờ chuyến sau, đứng chỗ có bóng mát.
  • Mệt giữa đường: xuống trạm có chỗ ngồi, nghỉ, uống nước, gọi người nhà nếu cần đón.
  • Trời mưa to: nếu chưa đi thì hoãn. Bậc xe và vỉa hè ướt là nơi dễ trượt nhất.

Nếu giữa chuyến thấy đau ngực, khó thở, chóng mặt dữ dội, yếu hoặc tê nửa người, nói khó, hãy báo ngay tài xế hoặc người bên cạnh và nhờ gọi 115. Không cố về tới nhà.

Khi nào nên có người đi kèm, và khi nào hỏi bác sĩ

Có những giai đoạn đi xe buýt một mình chưa hợp: vừa ốm dậy, vừa đổi thuốc gây chóng mặt, mới ngã trong vài tháng gần đây, mắt mờ đi nhanh, hoặc bắt đầu hay lạc đường ở chỗ quen. Lúc đó vẫn đi xe buýt được, nhưng nên có người đi kèm cho tới khi khoẻ lại. Đi kèm không phải để làm thay mà để đứng cạnh, ông bà vẫn tự làm mọi bước.

Nên hỏi bác sĩ ở lần khám tới nếu hay chóng mặt khi đứng dậy, khó giữ thăng bằng khi xe phanh, đau khớp gối làm lên bậc khó khăn, hoặc thấy hồi hộp mệt sau mỗi chuyến. Bác sĩ có thể chỉ ra nguyên nhân và cho biết nên đi quãng dài hay ngắn. Người có bệnh nền nên hỏi trước khi bắt đầu đi những chuyến dài, nhiều đổi xe.

Còn với con cháu, cách giúp tốt nhất là đi cùng vài chuyến đầu rồi lùi dần, ghi sẵn tờ giấy tuyến xe, và khen thật lòng khi ông bà tự đi được. Cái ông bà cần là sự tin tưởng, không phải sự canh chừng.

Ông bà cũng có thể tự đặt cho mình một luật nhỏ để vừa tự do vừa yên tâm: đi một mình vào ban ngày, chuyến tối thì đi cùng người quen; chuyến mới thì đi kèm một lần trước; ngày nào thấy trong người không khoẻ thì hoãn, không cố. Luật do chính mình đặt thì dễ giữ hơn mọi lời dặn của người khác, và con cháu nghe cũng yên lòng.

Câu hỏi thường gặp

Người cao tuổi có nên đi xe buýt vào giờ cao điểm không?

Khi mới tập thì không nên. Giờ đông xe chạy giật, khó tìm ghế, lên xuống vội. Đi giữa buổi sáng hoặc đầu giờ chiều thoải mái hơn nhiều. Khi đã quen, giờ đông cũng đi được nhưng vẫn nên tránh nếu không gấp.

Nếu không nhìn rõ số xe từ xa thì làm sao?

Có thể hỏi người đứng chờ cùng trạm, hoặc giơ tay sớm cho mọi xe rồi hỏi tài xế khi xe dừng. Ghi số tuyến cần đi ra giấy chữ to để đưa người khác xem cũng là cách nhanh.

Có cần mang theo giấy tờ gì khi đi xe buýt không?

Nên mang giấy ghi tên, địa chỉ nhà và số người thân, cùng giấy tờ tùy thân nếu thường mang. Người có chế độ ưu đãi vé thì mang theo thẻ hoặc giấy tờ đúng quy định nơi mình ở.

Đi xe buýt một mình có an toàn cho người hay quên không?

Phụ thuộc mức độ. Nếu chỉ quên vặt thì tờ giấy tuyến xe và việc báo người nhà là đủ. Nếu đã có lần lạc ở chỗ quen, nên có người đi kèm và hỏi bác sĩ trước khi đi một mình.

Con cháu giúp ông bà tập đi xe buýt thế nào cho khỏi tự ái?

Mời ông bà đi chung một chuyến vui như đi dạo công viên, để ông bà tự làm các bước, mình chỉ đi cạnh. Không giảng giải nhiều, chỉ trả lời khi được hỏi. Sau vài chuyến thì lùi lại, để ông bà đi một mình.

Mang túi đồ đi chợ trên xe buýt có được không?

Được, nhưng nên dùng túi đeo vai hoặc xe kéo nhỏ gọn để hai tay rảnh khi lên xuống. Túi nặng quá thì chia làm hai chuyến hoặc nhờ giao về nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138