KinhNe.comKính Nể
Giữ sức theo từng chặng tuổi

Giữ sức khi chăm bạn đời đang ốm ở tuổi già: chia việc, nghỉ đúng lúc, nhận giúp

Người chăm bạn đời ốm ở tuổi 70 dễ kiệt sức trước cả người bệnh. Cách chia việc, giữ giờ nghỉ, nhận giúp từ con cháu, hàng xóm và giữ sức khoẻ của chính mình.

An older Vietnamese woman about 70 sitting alone on a garden bench with a cup of tea during a quiet break, house door open behind her, gentle late-afternoon light

Khi chăm vợ hoặc chồng đang ốm ở tuổi già, giữ sức cho chính mình là một phần của việc chăm, không phải sự ích kỷ: chia việc thành phần mình làm và phần nhờ người khác, giữ giờ ăn ngủ và một khoảng nghỉ mỗi ngày, và đi khám định kỳ của chính mình đúng hẹn. Người chăm đổ bệnh thì cả hai người cùng khó.

Rất nhiều cụ ông, cụ bà ở tuổi 70, 80 đang lặng lẽ chăm bạn đời sau một cơn tai biến, sau mổ, hay trong những năm bệnh kéo dài. Họ làm việc đó vì thương, vì nghĩa, và thường không than. Nhưng thương đến mấy thì sức của người 75 tuổi cũng có giới hạn. Bài này viết cho chính người đang chăm và cho con cháu của họ: cách sắp việc, cách nghỉ, cách nhận giúp mà không thấy mình kém cỏi, và những dấu hiệu cho thấy người chăm cũng đang cần được chăm.

Khi người chăm cũng đã cao tuổi

Bà Mai, 73 tuổi, ví dụ giả định, chăm chồng sau một lần đột quỵ. Ông nằm viện về, đi lại khó, cần người đỡ khi tắm, khi đi vệ sinh. Con cái ở xa, mỗi tháng về một lần. Bà làm hết: nấu cháo, đỡ ông đi, giặt giũ, nhớ giờ thuốc, đêm dậy mấy lần. Ba tháng sau bà sụt cân, đau lưng, huyết áp lên, bỏ cả lịch tái khám của mình vì "không ai trông ông".

Chuyện của bà Mai rất phổ biến. Người chăm cao tuổi thường cũng có bệnh nền, sức cơ đã giảm, giấc ngủ vốn đã nông. Việc đỡ người, nâng người, đêm thức nhiều lần là gánh nặng thật sự lên cơ thể. Thêm vào đó là nỗi lo, nỗi buồn khi nhìn người bạn đời yếu đi, và cảm giác mình phải gánh một mình.

Thừa nhận giới hạn của mình không có nghĩa là thương ít đi. Người chăm khoẻ thì chăm được lâu, chăm được tốt; người chăm kiệt sức thì có khi chính mình lại phải nhập viện, để người bệnh không còn ai bên cạnh. Nhiều cụ đã đi qua những năm chăm bạn đời kể lại rằng điều họ tiếc nhất không phải là đã nhờ người giúp, mà là đã nhờ quá muộn, khi lưng đã đau, huyết áp đã lên, và những buổi trò chuyện cuối cùng với người mình thương lại diễn ra trong lúc chính mình mệt rã rời.

Chia việc chăm: phần mình làm, phần nhờ người khác

Ngồi lại với con cháu, liệt kê mọi việc chăm trong một tuần rồi chia ra. Không có cách chia đúng cho mọi nhà; điều cần là không để một người cao tuổi ôm hết những việc nặng nhất.

Việc chămNgười chăm cao tuổi nên giữNên nhờ hoặc chia sẻ
Trò chuyện, ở bênPhần lớn thời gian trong ngàyCon cháu gọi điện, bạn bè ghé thăm
Nhắc thuốc, ghi chépGiữ hộp chia thuốc, sổ theo dõiCon cháu chia thuốc mỗi tuần một lần
Nấu ănNấu món đơn giản hằng ngàyCon cháu, hàng xóm nấu sẵn vài món mỗi tuần
Tắm, đỡ đi vệ sinh, nâng ngườiViệc nhẹ khi người bệnh còn tự đứngCon cháu hoặc người được hướng dẫn cách đỡ an toàn
Thức đêmMột số đêmChia ca với con cháu, ít nhất vài đêm mỗi tuần
Đưa đi tái khámĐi cùng để nghe bác sĩ dặnCon cháu lo đưa đón, thủ tục
Giặt giũ, dọn dẹpViệc nhẹViệc nặng, giặt chăn màn, lau dọn lớn

Nếu nhà không đủ người, có thể hỏi trạm y tế phường, xã hoặc hội người cao tuổi ở cơ sở về những hỗ trợ sẵn có ở địa phương, hoặc nhờ hàng xóm thân thiết những việc nhỏ như trông giúp một buổi.

Giữ sức cho chính mình mỗi ngày

Những bước dưới đây nghe nhỏ, nhưng là thứ đầu tiên bị bỏ khi người chăm bận. Viết ra, dán ở chỗ dễ thấy.

  1. Ăn đủ ba bữa, ngồi ăn tử tế, không ăn đứng ăn vội phần thừa của người bệnh.
  2. Uống nước đều trong ngày, để một bình nước riêng cho mình.
  3. Một khoảng nghỉ mỗi ngày, dù chỉ nửa giờ, khi có người trông giúp: ra sân, đi bộ quanh ngõ, ngồi uống chén trà.
  4. Giữ một chút vận động của riêng mình: đi bộ ngắn, vươn vai, đứng lên ngồi xuống, để lưng chân không cứng lại vì cúi đỡ cả ngày.
  5. Ngủ bù khi người bệnh ngủ trưa, không tranh thủ làm việc nhà vào lúc đó.
  6. Giữ lịch khám và thuốc của chính mình, nhờ người trông giúp những buổi đó.
  7. Mỗi tuần gặp hoặc nói chuyện với một người bạn, không chỉ nói về người bệnh.

Bà Mai sau khi con trai sắp lại lịch, có cháu gái sang ngủ cùng ông ba đêm mỗi tuần, bà ngủ được trọn đêm, đi bộ với nhóm hàng xóm mỗi sáng thứ ba và thứ năm. Bà bảo chăm ông nhẹ nhàng hơn hẳn vì bà không còn cáu gắt vì mệt.

Đỡ người bệnh mà không hại lưng mình

Xin hướng dẫn trước khi về nhà. Hỏi nhân viên y tế hoặc người làm phục hồi chức năng cách đỡ người bệnh ngồi dậy, đứng lên, sang ghế sao cho an toàn cho cả hai. Nhờ họ chỉ tận tay, làm thử trước mặt họ.

Để người bệnh tự làm phần mình làm được. Người bệnh tự chống tay, tự nhích người được bao nhiêu thì để tự làm. Vừa giữ sức cho người chăm, vừa giúp người bệnh hồi phục.

Dùng đồ hỗ trợ. Tay vịn, ghế tắm, khung tập đi, giường có độ cao phù hợp giảm rất nhiều sức đỡ. Hỏi bác sĩ hoặc nhân viên phục hồi chức năng loại nào hợp.

Không nâng một mình khi quá sức. Việc nâng người hoàn toàn, đỡ người dậy sau ngã, nên có hai người. Người bệnh ngã mà người chăm không đỡ dậy được thì gọi người giúp, không cố. Nếu người bệnh ngã đập đầu hay không cử động được thì gọi 115.

Nhận ra khi chính mình đang kiệt sức, và nói ra

Người chăm thường là người cuối cùng nhận ra mình đang đuối. Những dấu hiệu đáng để ý: mệt cả khi vừa ngủ dậy, mất ngủ dù rất mệt, ăn không ngon, sụt cân, hay cáu gắt rồi lại ân hận, khóc một mình, bỏ hết những việc mình từng thích, đau lưng, đau đầu nhiều hơn, quên uống thuốc của chính mình.

Gặp những dấu hiệu này, nên nói với con cháu và đi khám. Câu mẫu: "Mẹ chăm bố được, nhưng mấy tuần nay mẹ mệt quá, đêm không ngủ được, các con sắp xếp thay mẹ vài đêm mỗi tuần nhé." Nói với bác sĩ của mình rằng mình đang chăm người ốm, vì điều đó ảnh hưởng đến sức khoẻ và cách bác sĩ tư vấn.

Con cháu có thể chủ động hỏi: "Bố chăm mẹ có mệt không, tuần này con về ở hai hôm để bố nghỉ nhé." Đừng đợi bố mẹ xin, vì nhiều cụ không bao giờ xin. Người chăm có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi gánh thêm việc nặng như nâng đỡ người. Gọi 115 ngay khi chính người chăm có đau ngực, khó thở nặng, yếu nửa người, nói khó.

Nói với người bạn đời đang ốm về việc mình cần nghỉ

Một điều khó nói mà ít ai nhắc đến: nhiều người chăm không dám nghỉ vì sợ người bệnh buồn, sợ bị nghĩ là chán mình. Người bệnh, về phía mình, đôi khi cũng muốn bạn đời ở cạnh suốt, vì thấy yên tâm, vì sợ người lạ. Hai mong muốn này dễ va nhau nếu không nói ra.

Nên chọn lúc người bệnh tỉnh táo, dễ chịu để nói, giọng bình thường như bàn chuyện nhà. Câu mẫu: "Anh ơi, sáng thứ năm để cháu Hoa sang với anh một buổi, em đi hát với các bà một chút cho khoẻ người, trưa em về nấu cơm." Câu nói nêu rõ ai ở lại, đi đâu, bao giờ về, giúp người bệnh yên tâm. Nếu người bệnh không nói được nhiều, vẫn nên báo trước và nắm tay, để họ biết mình không bị bỏ lại.

Lần đầu có thể người bệnh không vui. Hãy giữ lịch đều đặn vài tuần; khi người bệnh thấy bạn đời đi rồi về đúng giờ, người trông giúp chu đáo, họ sẽ quen dần. Con cháu cũng có thể đỡ lời: "Bố để mẹ đi một buổi, hôm nay con ở với bố, hai bố con xem đá bóng." Một khoảng nghỉ được cả nhà đồng thuận thì người chăm mới thật sự nghỉ được, không ngồi đó mà lo.

Giữ lại phần đời của chính mình

Chăm bạn đời ốm có thể kéo dài nhiều tháng, nhiều năm. Trong thời gian đó, người chăm vẫn là một con người với bạn bè, sở thích, những buổi sinh hoạt quen thuộc. Bỏ hết những thứ ấy thì cuộc sống chỉ còn lại việc chăm, và tinh thần mòn dần.

Giữ lại ít nhất một thứ của riêng mình: buổi hát với bạn mỗi tuần, chậu cây trên ban công, cuộc gọi với em gái ở quê, nửa giờ đọc báo buổi sáng. Khi người khác trông giúp để mình đi, đừng thấy có lỗi. Người bệnh, nếu còn tỉnh táo, phần lớn cũng mong bạn đời mình không vì mình mà gầy rộc đi.

Bà Mai kể bà vẫn giữ buổi sáng thứ năm đi hát với hội người cao tuổi phường. Hôm nào về, bà kể cho ông nghe ai hát bài gì, ông cười. Bà bảo đó là lúc hai ông bà vui nhất trong tuần, và bà về nhà có thêm sức chăm ông tiếp.

Con cháu, bạn bè cũng nên nhớ hỏi han người chăm, không chỉ hỏi người bệnh. Một câu "dạo này bà ngủ được không", một hộp cơm mang sang, một buổi chiều ngồi trông giúp đều là cách nói rằng công sức của người chăm được nhìn thấy. Được nhìn thấy, người chăm thấy mình không đơn độc, và chính cảm giác ấy giữ sức cho họ nhiều hơn mọi lời khuyên nghỉ ngơi.

Câu hỏi thường gặp

Chăm chồng hay vợ ốm mà nghỉ ngơi có phải là ích kỷ không?

Không. Người chăm khoẻ mới chăm được lâu và tốt. Nghỉ ngơi đúng lúc, ăn ngủ đủ, giữ lịch khám của mình là để tiếp tục chăm bạn đời, không phải bỏ mặc.

Con cái ở xa thì giúp được gì?

Gọi điện đều đặn, về thay ca vài ngày mỗi tháng, đặt người quen hay hàng xóm giúp những việc cố định, lo phần thủ tục, đưa đón tái khám khi về. Hỏi bố mẹ cần gì cụ thể thay vì chỉ dặn giữ sức.

Người chăm cao tuổi có nên tự nâng người bệnh không?

Chỉ đỡ những việc nhẹ khi người bệnh còn tự chịu được phần sức của mình, và đã được hướng dẫn cách đỡ an toàn. Nâng người hoàn toàn nên có hai người hoặc dùng đồ hỗ trợ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Làm sao biết mình đang kiệt sức vì chăm người ốm?

Mệt cả khi vừa dậy, mất ngủ, ăn kém, sụt cân, cáu gắt, khóc một mình, bỏ hết việc mình thích, quên thuốc của mình. Gặp những dấu hiệu này nên nói với con cháu và đi khám.

Có nên bỏ lịch khám của mình để ở nhà trông người bệnh không?

Không nên. Nhờ con cháu, hàng xóm trông giúp những buổi khám, báo trước vài ngày để mọi người sắp xếp. Sức khoẻ của người chăm là điều kiện để việc chăm tiếp tục được lâu dài.

Người bệnh ngã mà mình không đỡ dậy được thì làm gì?

Đừng cố nâng một mình. Gọi người nhà hay hàng xóm giúp. Nếu người bệnh ngã đập đầu, đau nhiều, không cử động được hay lơ mơ thì gọi 115 ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138