KinhNe.comKính Nể
Sống thọ hiểu cho đúng

Bí quyết sống thọ: mười lời đồn hay nghe và điều nên tin thay vào đó

Uống nước ấm lúc đói, kiêng hẳn thịt, ngủ thật nhiều, tập càng nặng càng tốt? Bài bóc mười lời đồn về bí quyết sống thọ và nói điều đáng tin hơn ở từng chỗ.

Two older Vietnamese friends in their seventies chatting on a park bench under a big tree at mid morning, one gesturing while explaining, side view, fresh green tones

Không có bí quyết sống thọ đơn lẻ nào; phần lớn những "bí quyết" truyền miệng hoặc vô hại mà không đủ, hoặc đúng một nửa, hoặc có thể gây hại cho người có bệnh nền. Điều đáng tin hơn vẫn là những việc quen thuộc lặp lại nhiều năm: vận động vừa sức, ăn đủ và bớt mặn, ngủ có nhịp, không hút thuốc, giữ quan hệ, theo dõi bệnh theo lịch bác sĩ.

Mười lời đồn dưới đây được chọn vì hay nghe ở chợ, ở nhóm tập buổi sáng, trong các tin nhắn chuyển tiếp. Với mỗi lời đồn, bài nói nó đúng ở đâu, sai ở đâu, và người cao tuổi nên làm gì thay vào. Bài không bàn chuyện thuốc men; mọi câu hỏi về thuốc nên hỏi bác sĩ đang theo dõi mình.

Lời đồn về ăn uống: ba điều hay nghe nhất

Lời đồn một: muốn sống thọ thì kiêng hẳn thịt. Đúng một nửa. Các cộng đồng sống thọ ăn ít thịt, nhưng không có nghĩa là bỏ hẳn đạm. Người cao tuổi ăn ít, nếu lại kiêng thịt cá trứng mà không thay bằng đậu, sữa thì dễ thiếu đạm và mất cơ nhanh. Điều nên tin: ăn ít thịt đỏ, đồ chế biến sẵn, nhưng bữa nào cũng có một nguồn đạm như cá, trứng, đậu phụ, thịt nạc.

Lời đồn hai: uống thật nhiều nước ấm lúc bụng đói là sống lâu. Uống nước đủ là tốt, nhưng không có lượng nào thần kỳ. Người có bệnh tim, bệnh thận được bác sĩ dặn hạn chế nước mà uống ồ ạt lại có hại. Điều nên tin: uống rải đều cả ngày theo lời dặn của bác sĩ nếu có bệnh, bớt uống sát giờ ngủ để đỡ dậy đêm.

Lời đồn ba: ăn càng ít càng thọ. Ăn vừa no khác với ăn ít đi. Nhiều người cao tuổi vốn ăn kém, ăn thêm ít nữa là sụt cân, yếu cơ, dễ ngã. Điều nên tin: ăn đủ bữa, đều bữa, thôi khi vừa no; ai đang gầy đi thì cần ăn thêm, không phải bớt.

Lời đồn về vận động và nghỉ ngơi

Lời đồn bốn: già rồi thì nên nghỉ ngơi, càng ít cử động càng giữ sức. Sai. Cơ thể người cao tuổi giữ sức nhờ được dùng. Ngồi nằm nhiều làm cơ teo, khớp cứng, thăng bằng kém, dễ ngã. Điều nên tin: vận động nhẹ rải đều trong ngày, nghỉ khi mệt, nhưng đừng coi nằm là cách giữ sức.

Lời đồn năm: tập càng nặng càng nhanh khoẻ. Cũng sai, theo chiều ngược lại. Tăng sức quá nhanh ở tuổi cao dễ chấn thương khớp, đau lưng, có khi gây nguy hiểm cho tim. Điều nên tin: tăng dần từng chút, người có bệnh nền hỏi bác sĩ trước; dừng ngay khi đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, đánh trống ngực.

Lời đồn sáu: người già ngủ càng nhiều càng tốt. Ngủ đủ quan trọng, nhưng nằm trên giường quá lâu, ngủ ngày quá dài lại làm đêm ngủ chập chờn. Điều nên tin: giờ dậy đều đặn, ra nắng buổi sáng, giấc trưa ngắn, buổi chiều có hoạt động. Mất ngủ kéo dài thì nên hỏi bác sĩ thay vì tự dùng thuốc ngủ.

Lời đồn về "bài thuốc" và đồ bổ

Lời đồn bảy: có một loại lá, loại củ, loại rượu ngâm giúp trường thọ. Không có bằng chứng đáng tin cho bất kỳ món nào như vậy. Một số thứ ngâm, sắc theo truyền miệng còn có thể tương tác với thuốc huyết áp, thuốc đường huyết, thuốc chống đông, hoặc hại gan thận. Điều nên tin: trước khi dùng bất cứ thứ gì ngoài bữa ăn thường ngày, mang đến hỏi bác sĩ.

Lời đồn tám: người già uống đồ bổ đắt tiền mới khoẻ. Đồ đắt không có nghĩa là có ích. Rất nhiều sản phẩm được quảng cáo cho người cao tuổi chưa được chứng minh tác dụng, trong khi bữa cơm đủ chất thì đã đủ cho phần lớn người. Điều nên tin: tiền dành cho đồ bổ có khi dùng để khám mắt, làm răng, mua đôi dép chống trơn lại có ích hơn. Nếu con cháu muốn biếu quà, có thể gợi ý những món phục vụ sinh hoạt như vậy thay cho hộp đồ bổ.

Lời đồn về tâm tính và tuổi tác

Lời đồn chín: cứ vô lo vô nghĩ là sống thọ. Đúng một phần: tính điềm đạm, biết buông những chuyện không đáng giúp đỡ căng thẳng. Nhưng "không lo gì" đôi khi thành bỏ mặc sức khoẻ, không đi khám, không theo dõi bệnh. Điều nên tin: lo đúng chỗ, như uống thuốc đúng đơn, khám đúng hẹn, rồi thả lỏng những chuyện ngoài tầm tay.

Lời đồn mười: tuổi cao rồi, học cái mới cũng chẳng vào. Sai. Người cao tuổi học chậm hơn ở vài việc, nhưng vẫn học được, và việc học giữ cho đầu óc hoạt động. Điều nên tin: chọn việc mình thích, học từng chút, không so mình với người trẻ, kiên nhẫn với bản thân. Nhiều người học hát, học cắm hoa, học trồng một loại cây mới ở tuổi bảy tám mươi và thấy ngày của mình có thêm chỗ để mong chờ, đó đã là một phần thưởng đáng giá.

Bảng đối chiếu nhanh: lời đồn và điều nên làm thay

Bảng này hợp để in ra dán ở bếp hoặc gửi cho nhóm bạn già, để khi nghe một lời đồn mới có chỗ đối chiếu.

Lời đồnĐúng ở đâuNên làm thay
Kiêng hẳn thịtÍt thịt đỏ là tốtMỗi bữa có cá, trứng, đậu hoặc thịt nạc
Uống thật nhiều nước ấm lúc đóiUống đủ nước là tốtRải đều cả ngày, theo dặn của bác sĩ nếu có bệnh tim thận
Ăn càng ít càng thọKhông ăn tới căng bụngĂn đủ, đều bữa; ai đang gầy thì ăn thêm
Già thì nằm nghỉNghỉ khi mệtVận động nhẹ rải đều trong ngày
Tập càng nặng càng tốtVận động là có íchTăng dần, dừng khi có dấu hiệu lạ
Ngủ càng nhiều càng tốtNgủ đủ là cầnGiờ dậy đều, giấc trưa ngắn
Bài thuốc trường thọKhông cóHỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì
Đồ bổ đắt tiềnKhông cần cho đa sốDồn tiền cho khám mắt, răng, dép chống trơn
Vô lo vô nghĩĐiềm đạm giúp bớt căng thẳngLo đúng chỗ, buông chỗ ngoài tầm tay
Già rồi học không vàoHọc chậm hơn đôi chútHọc từng chút việc mình thích

Điểm chung của cột phải: không có gì lạ, không có gì đắt, và không có gì làm một lần là xong. Đó chính là lý do chúng ít được truyền tai: chẳng ai chuyển tiếp một tin nhắn chỉ nói "ăn đủ, đi bộ, ngủ đúng giờ".

Vì sao lời đồn lan nhanh và cách tự lọc

Lời đồn về sống thọ lan nhanh vì nó hứa một con đường tắt: chỉ cần uống thứ này, kiêng thứ kia là xong. Nó thường kèm câu chuyện một cụ trăm tuổi ở đâu đó, nghe gần gũi và dễ tin hơn những lời khuyên khô khan. Người gửi thường là bạn bè thân, gửi vì thương, nên người nhận càng khó nghi ngờ.

Khi nghe một bí quyết mới, có ba câu hỏi đơn giản để tự lọc. Thứ nhất, nó có hứa quá mức không, kiểu "khỏi hẳn", "trẻ lại", "sống trăm tuổi"? Lời hứa càng lớn càng đáng ngờ. Thứ hai, có ai đang bán gì kèm theo không? Nếu cuối câu chuyện là một sản phẩm, nên cẩn thận gấp đôi. Thứ ba, nó có bảo bỏ thuốc, bỏ khám không? Lời khuyên nào bảo bỏ thuốc bác sĩ kê là lời khuyên nguy hiểm.

Câu nói mẫu để từ chối khéo khi bạn già rủ dùng một bài thuốc: "Cảm ơn bà đã nghĩ tới, để lần khám tới mình mang theo hỏi bác sĩ xem có hợp với thuốc đang uống không đã." Câu ấy giữ được tình bạn, không chê ai, và để quyết định cuối cùng ở đúng người cần quyết.

Ví dụ giả định: một tin nhắn bí quyết trong nhóm tập buổi sáng

Nhóm tập buổi sáng của bác Quang (ví dụ giả định), 70 tuổi, có một nhóm nhắn tin chung. Một hôm có người gửi đoạn dài kể về một cụ trăm tuổi ở nơi xa, mỗi sáng uống một cốc nước ngâm loại lá nọ, kèm lời khuyên "ai có huyết áp thì bỏ thuốc tây, uống cái này một tháng là khỏi". Cuối tin là chỗ đặt mua.

Bác Quang đọc và áp ba câu hỏi lọc: hứa quá mức, có bán hàng, bảo bỏ thuốc. Cả ba đều có. Bác không cãi trong nhóm, chỉ nhắn riêng cho người gửi: "Ông gửi vì thương anh em, nhưng cái đoạn bảo bỏ thuốc huyết áp thì nguy lắm, ông đừng làm theo nhé." Buổi tập hôm sau, cả nhóm bàn chuyện này, có người kể người quen từng bỏ thuốc và phải đi cấp cứu.

Từ hôm ấy nhóm tự đặt một nếp nhỏ: tin nào bảo bỏ thuốc hay hứa khỏi bệnh thì không chuyển tiếp nữa, ai muốn thử gì thì mang đi hỏi bác sĩ trước. Một nếp như vậy bảo vệ cả nhóm tốt hơn mọi lời giảng giải.

Khi nào nên hỏi bác sĩ thay vì hỏi bạn bè

Bạn bè là nguồn động viên quý, nhưng có những câu hỏi chỉ bác sĩ trả lời được.

  • Định dùng một loại lá, củ, rượu ngâm, đồ bổ trong khi đang uống thuốc đều đặn.
  • Định bỏ hoặc giảm thuốc bác sĩ kê vì nghe nói thuốc "hại gan, hại thận".
  • Định nhịn ăn, ăn kiêng hẳn một nhóm thực phẩm, nhất là khi có bệnh đường huyết.
  • Định bắt đầu tập một môn mới khá nặng khi có bệnh tim, huyết áp, khớp.
  • Thấy sụt cân, mệt kéo dài, ăn kém mà không rõ lý do.

Mang theo đúng sản phẩm hoặc ghi lại tên món định dùng khi đi khám, để bác sĩ xem cụ thể. Nếu đang dùng một thứ gì mà thấy khó chịu bất thường như vàng da, phù, tim đập nhanh, khó thở thì ngừng và đi khám ngay; đau ngực, khó thở nặng, yếu nửa người thì gọi 115.

Câu hỏi thường gặp

Có bí quyết sống thọ nào được chứng minh không?

Không có một bí quyết đơn lẻ nào. Những điều được nhắc nhiều nhất trong các nghiên cứu về người sống thọ là vận động đều, ăn đủ và bớt mặn, không hút thuốc, ngủ có nhịp, giữ quan hệ và theo dõi bệnh nền theo lịch bác sĩ.

Người cao tuổi có nên ăn chay hoàn toàn để sống lâu không?

Ăn chay có thể phù hợp với một số người nếu biết bù đạm từ đậu, đỗ, sữa. Với người ăn kém, đang sụt cân hoặc có bệnh nền, nên hỏi bác sĩ trước để tránh thiếu chất và mất cơ.

Rượu ngâm, bài thuốc truyền miệng có hại gì không?

Có thể có. Một số thứ tương tác với thuốc đang dùng hoặc gây hại gan thận, và không có bằng chứng đáng tin về tác dụng kéo dài tuổi thọ. Trước khi dùng bất cứ thứ gì ngoài bữa ăn thường ngày, hãy hỏi bác sĩ.

Làm sao biết một lời khuyên sức khoẻ có đáng tin không?

Nên nghi ngờ khi lời khuyên hứa quá mức như trẻ lại hay khỏi hẳn, khi có sản phẩm bán kèm, hoặc khi bảo bỏ thuốc, bỏ khám. Lời khuyên đáng tin thường nghe bình thường và không đòi hỏi tiền nhiều.

Người già có cần ngủ nhiều hơn người trẻ không?

Không nhất thiết. Nhiều người cao tuổi ngủ ít hơn và tỉnh giấc sớm hơn, điều đó thường bình thường. Quan trọng là giấc ngủ có nhịp, ban ngày tỉnh táo. Mất ngủ kéo dài hay buồn ngủ cả ngày thì nên hỏi bác sĩ.

Nên nói thế nào khi bạn già gửi bí quyết sống lâu cho mình?

Có thể cảm ơn vì người ta nghĩ tới mình, rồi nói sẽ hỏi bác sĩ trước khi dùng. Cách đáp này giữ được tình bạn mà không phải làm theo điều mình chưa chắc chắn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138