KinhNe.comKính Nể
Sống thọ hiểu cho đúng

Thần dược trường thọ có thật không: vì sao chưa có viên thuốc chống già

Viên uống trẻ hoá, nước sâm trường thọ, thực phẩm chống già: vì sao chưa có thần dược nào thật sự, cách đọc lời quảng cáo và nên dồn tiền, công sức vào đâu.

Older Vietnamese woman around seventy five at a kitchen counter pushing aside a small gift box and pouring green tea instead, seen from the side, soft window light

Hiện chưa có thuốc, viên uống hay sản phẩm nào được chứng minh làm chậm lão hoá hay kéo dài tuổi thọ ở người khoẻ mạnh; những thứ được quảng cáo là "thần dược trường thọ" đều đang hứa nhiều hơn những gì khoa học biết. Nghiên cứu về lão hoá có tiến bộ thật, nhưng phần lớn còn ở phòng thí nghiệm, trên tế bào hay động vật, chưa thành thứ mua được ở hiệu thuốc với lời bảo đảm cho con người.

Bài dưới giải thích vì sao lão hoá khó "chữa" bằng một viên thuốc, cách đọc những lời quảng cáo hay gặp, và nên làm gì với số tiền định mua đồ trường thọ. Bài không bàn về thuốc chữa bệnh do bác sĩ kê; thuốc ấy cần dùng đúng đơn và không nên đổi theo quảng cáo.

Vì sao lão hoá khó có một viên thuốc

Lão hoá không phải một hỏng hóc duy nhất mà là hàng trăm thay đổi nhỏ cùng lúc: tế bào phân chia kém dần, chất thải tích lại, mạch máu cứng hơn, cơ nhỏ lại, hệ miễn dịch đổi khác, các mô sửa chữa chậm. Mỗi thay đổi có cơ chế riêng, ở bộ phận riêng, tốc độ riêng. Một viên thuốc nhắm vào một cơ chế khó mà tác động hết cả bức tranh.

Thêm nữa, muốn biết một thứ có kéo dài tuổi thọ ở người hay không thì phải theo dõi rất nhiều người trong rất nhiều năm, so với nhóm không dùng, và loại trừ đủ thứ yếu tố khác. Nghiên cứu như vậy tốn kém và mất thời gian dài, nên hầu hết những gì được quảng cáo chỉ dựa vào thí nghiệm ngắn, trên chuột, trên tế bào, hoặc lời kể của người dùng.

Giới nghiên cứu hiện vẫn đang thử nghiệm một số hướng, và có thể trong tương lai sẽ có kết quả. Nhưng ở thời điểm này, bất kỳ sản phẩm nào nói đã tìm ra cách chống già cho người đều đang đi trước khoa học. Biết điều ấy giúp người cao tuổi giữ tiền và giữ an toàn.

Vì sao lời hứa trường thọ vẫn hấp dẫn, kể cả với người tỉnh táo

Không ít người cao tuổi từng làm kỹ sư, giáo viên, cán bộ, rất tỉnh táo trong công việc, vẫn mua những hộp viên uống hứa trẻ hoá. Lý do không phải họ cả tin. Ở tuổi cao, ai cũng có những nỗi lo có thật: sợ ốm nằm một chỗ, sợ làm phiền con cháu, sợ mất trí nhớ. Lời quảng cáo chạm đúng vào nỗi lo ấy và đưa ra một lối thoát có vẻ dễ dàng.

Thêm nữa, sản phẩm thường được giới thiệu qua người quen, qua buổi gặp mặt có quà tặng, qua lời kể của người cùng tuổi. Sự tin tưởng dành cho người giới thiệu được chuyển sang sản phẩm. Và khi đã bỏ tiền, người ta có xu hướng tin rằng nó có ích để khỏi thấy tiếc.

Hiểu những cơ chế ấy giúp không tự trách mình hay trách bố mẹ khi lỡ mua. Điều quan trọng hơn là từ lần sau có thói quen dừng lại hỏi bác sĩ, hỏi con cháu, trước khi quyết định. Một khoảng chờ vài ngày là đủ để lời hứa bớt sức hút.

Đọc lời quảng cáo: câu chữ hay gặp và nó thật sự nói gì

Lời quảng cáo sản phẩm cho người cao tuổi thường dùng những câu chữ nghe rất chắc mà thật ra rất mơ hồ. Bảng dưới giúp đọc ra nghĩa thật.

Câu chữ trong quảng cáoNghe có vẻ làThật ra thường chỉ có nghĩa
"Hỗ trợ làm chậm lão hoá"Làm chậm lão hoáKhông cam kết gì cụ thể, không đo được
"Chiết xuất từ thiên nhiên"An toàn tuyệt đốiCó nguồn gốc cây cỏ; thiên nhiên vẫn có thứ độc hoặc tương tác thuốc
"Bí quyết của người trăm tuổi vùng X"Đã được chứng minhMột câu chuyện, không phải bằng chứng
"Hàng nghìn khách hàng hài lòng"Có tác dụng thậtLời kể chọn lọc, không có nhóm so sánh
"Công nghệ mới nhất từ nước ngoài"Hiện đại, tin đượcDùng sự lạ để thay cho bằng chứng
"Không cần dùng thuốc nữa"Thay được thuốcLời khuyên nguy hiểm nhất, cần tránh hẳn
"Ưu đãi chỉ hôm nay"Mua ngay kẻo lỡThúc ép quyết định khi chưa kịp hỏi ai

Một quy tắc dễ nhớ: câu chữ càng chắc nịch về tuổi thọ thì bằng chứng thường càng mỏng. Còn câu nào bảo bỏ thuốc bác sĩ kê thì không cần đọc tiếp.

Những rủi ro ít được nói tới

Tương tác với thuốc đang dùng. Nhiều người cao tuổi dùng thuốc huyết áp, thuốc đường huyết, thuốc chống đông. Một số chiết xuất cây cỏ có thể làm thuốc mạnh lên hoặc yếu đi, gây chảy máu, tụt huyết áp, hạ đường huyết. Người dùng thường không nghĩ tới vì sản phẩm được gọi là "bổ".

Gánh cho gan và thận. Gan và thận ở tuổi cao làm việc chậm hơn. Dùng nhiều thứ cùng lúc trong thời gian dài là thêm việc cho hai cơ quan này.

Bỏ lỡ việc có ích thật. Tin vào một hộp viên uống, người ta dễ thấy mình đã "lo xong" chuyện sức khoẻ, rồi lơ là đi bộ, ăn uống, khám định kỳ. Đây là rủi ro lớn nhất mà không nhãn hộp nào ghi.

Tốn tiền và gây áy náy trong nhà. Có những gia đình con cháu cảm thấy phải mua đồ đắt mới là thương bố mẹ, còn bố mẹ thì ngại từ chối. Cả hai bên đều mệt, trong khi số tiền ấy có thể dùng vào việc khác thiết thực hơn.

Ví dụ giả định: hộp quà Tết và cuộc nói chuyện của ông Bảy

Ông Bảy (ví dụ giả định), 76 tuổi, đang dùng thuốc huyết áp và thuốc chống đông theo đơn. Tết năm ấy, con rể biếu một hộp viên uống quảng cáo "trẻ hoá, trường thọ", giá không nhỏ. Ông ngại phụ lòng, định uống luôn.

Con gái ông nhớ lời bác sĩ dặn không tự dùng thêm gì khi đang uống thuốc chống đông, nên chụp lại hộp, ghi tên thành phần, mang theo lần tái khám. Bác sĩ xem và khuyên không dùng vì một thành phần có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Ông Bảy cất hộp, gọi điện cảm ơn con rể và nói thật lý do.

Năm sau, con rể hỏi trước bố cần gì. Ông bảo muốn một đôi giày đi bộ êm, đế bám, và một chuyến về quê thăm họ hàng. Câu chuyện nhỏ nhưng cho thấy hai điều: hỏi bác sĩ trước khi dùng là đúng, và nói thật với con cháu thì lần sau quà sẽ hợp hơn.

Số tiền định mua đồ trường thọ có thể dùng vào đâu

Nếu gia đình có một khoản muốn dành cho sức khoẻ ông bà, những việc dưới đây thường mang lại lợi ích nhìn thấy được hơn. Số tiền cụ thể tuỳ nơi, tuỳ nhà.

  • Khám mắt và cắt kính đúng độ, mổ đục thuỷ tinh thể nếu bác sĩ chỉ định.
  • Khám tai, dùng thiết bị trợ thính nếu được khuyên, để ông bà lại tự tin trò chuyện.
  • Chữa răng, làm răng giả vừa khít để ăn được đủ thịt cá rau.
  • Làm nhà an toàn: tay vịn nhà tắm, đèn lối đi ban đêm, sàn chống trơn, ghế tắm.
  • Giày dép đế bám, quần áo dễ mặc, ấm vào mùa rét.
  • Một chuyến đi về quê, thăm bạn cũ, hay vé tham gia một lớp học ông bà thích.
  • Bữa ăn đủ chất mỗi ngày: thêm cá, trứng, đậu, sữa, rau quả theo mùa.

Danh sách này không hấp dẫn bằng một hộp quà sang trọng, nhưng từng món đều trực tiếp giữ cho ông bà đi lại, ăn uống, giao tiếp tốt hơn, chính là những thứ làm nên tuổi thọ khoẻ mạnh.

Trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào: bốn bước kiểm

Nếu sau tất cả vẫn muốn dùng một sản phẩm nào đó, những bước sau giúp giảm rủi ro.

  1. Ghi lại tên sản phẩm, thành phần ghi trên hộp, liều nhà sản xuất khuyên. Chụp lại vỏ hộp nếu khó chép.
  2. Mang danh sách đó cùng danh sách thuốc đang dùng tới bác sĩ hoặc dược sĩ, hỏi rõ: có tương tác với thuốc nào không, có hại cho gan thận không.
  3. Nếu được đồng ý dùng thử, chỉ dùng một thứ mới mỗi lần để nếu có phản ứng biết ngay do đâu, và báo bác sĩ khi tái khám.
  4. Ngừng và đi khám nếu thấy mẩn ngứa, vàng da, phù, đi ngoài phân đen, chảy máu chân răng bất thường, tim đập nhanh, mệt lả.

Nguyên tắc cuối: không bao giờ bỏ hoặc giảm thuốc bác sĩ kê để thay bằng sản phẩm quảng cáo. Nếu thấy khó thở, đau ngực, yếu nửa người, nói khó sau khi dùng bất cứ thứ gì, gọi 115 ngay.

Nói với con cháu: món quà quý nhất không nằm trong hộp

Nhiều ông bà thấy khó từ chối quà con cháu biếu, sợ con buồn, sợ bị nghĩ là khó tính. Nhưng nói thật lại là cách giúp con cháu thương mình đúng chỗ. Một câu nói mẫu: "Bố cảm ơn, nhưng bác sĩ dặn đang uống thuốc thì đừng thêm gì. Lần sau con có muốn mua gì thì hỏi bố trước, bố đang cần đôi dép đi trong nhà cho khỏi trơn."

Với con cháu, điều ông bà cần thường không phải đồ đắt mà là thời gian: bữa cơm cuối tuần, một buổi đưa đi khám, một chuyến đi chơi, một cuộc gọi hỏi han mỗi tối. Những thứ ấy giữ cho ông bà vui sống và có lý do để giữ sức, hiệu quả hơn mọi lời quảng cáo về trường thọ.

Còn với chính người cao tuổi, giữ cho mình thói quen hỏi trước khi dùng là một cách làm chủ đời mình. Không phải nghi ngờ mọi thứ, chỉ là không để ai khác quyết định thay mình chuyện sức khoẻ bằng một tờ quảng cáo.

Câu hỏi thường gặp

Có thuốc nào làm chậm lão hoá đã được chứng minh ở người chưa?

Hiện chưa có. Một số hướng nghiên cứu đang được thử, nhưng phần lớn còn ở giai đoạn thí nghiệm trên tế bào hoặc động vật. Sản phẩm nào khẳng định đã chống được già ở người đều đang hứa vượt quá bằng chứng.

Sản phẩm chiết xuất thiên nhiên có an toàn cho người già không?

Không chắc. Nguồn gốc cây cỏ không bảo đảm an toàn, một số chiết xuất có thể tương tác với thuốc huyết áp, đường huyết, chống đông hoặc gây hại gan thận. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.

Con cháu nên mua gì để biếu ông bà thay cho đồ bổ?

Những món giúp sinh hoạt hằng ngày thường có ích hơn: kính đúng độ, giày dép chống trơn, tay vịn nhà tắm, đèn lối đi, chữa răng, một chuyến về quê. Hỏi trực tiếp ông bà đang cần gì là cách chắc nhất.

Đang uống thuốc theo đơn có được dùng thêm viên uống bổ không?

Chỉ nên dùng khi bác sĩ đang theo dõi mình đồng ý. Mang theo vỏ hộp hoặc danh sách thành phần để bác sĩ xem có tương tác với thuốc đang dùng hay không, và dùng thử từng thứ một nếu được phép.

Thấy quảng cáo bảo có thể bỏ thuốc huyết áp thì nên làm gì?

Không làm theo. Bỏ thuốc huyết áp, thuốc đường huyết hay thuốc chống đông khi chưa hỏi bác sĩ có thể gây biến chứng nguy hiểm. Mọi thay đổi về thuốc cần được bác sĩ đang theo dõi quyết định.

Tại sao nhiều người dùng đồ bổ vẫn thấy khoẻ hơn?

Có nhiều lý do: cảm giác được quan tâm, đồng thời đổi cả nếp sống, hoặc bệnh tự cải thiện theo thời gian. Cảm giác ấy có thật nhưng không chứng minh được sản phẩm có tác dụng, nhất là về tuổi thọ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138