KinhNe.comKính Nể
Nếp sống của các cụ sống thọ

Giữ một việc để làm mỗi ngày: lý do để thức dậy của người cao tuổi sống thọ

Nhiều cụ sống thọ có một việc nhỏ phải làm mỗi ngày: chăm vườn, đưa cháu, nấu nồi chè. Cách chọn việc, giữ việc qua năm tháng và đổi việc khi sức đã khác.

An older Vietnamese woman in her eighties carefully feeding a small flock of hens in a backyard at sunrise, crouching beside a bamboo fence, side angle, warm golden light

Nhiều cụ sống thọ có điểm chung là luôn có một việc nhỏ "phải làm" mỗi ngày: cho gà ăn, tưới vườn rau, đưa cháu đi học, pha ấm trà cho cả xóm, mở cổng đình buổi sáng; việc ấy cho họ một lý do để thức dậy, ra khỏi nhà và thấy mình cần thiết.

Đây không phải chuyện lập kế hoạch cả tuần sau nghỉ hưu, mà là chuyện giữ một sợi dây trách nhiệm nhỏ, đều đặn, có người hoặc có vật đang trông vào mình. Bài này nói về cách chọn việc, thế nào là một việc tốt, cách giữ việc qua năm tháng, đổi việc khi sức khác đi, và vai trò của con cháu.

Ông Lộc và đàn gà mười con

Ông Lộc (ví dụ giả định), 84 tuổi, ở với con gái ở một xã ven đô. Sau một lần ốm, ông nằm nhiều, chẳng thiết làm gì, con cháu lo mà không biết làm sao. Cậu cháu ngoại mua về mười con gà con, nhờ ông "trông giúp mấy tuần vì cháu bận". Gà con sáng nào cũng kêu đòi ăn, ông phải dậy, ra sân, rải thóc, thay nước.

Mấy tuần thành mấy năm. Đàn gà lớn, ông đóng thêm chuồng, mỗi sáng nhặt trứng, chiều lùa gà vào chuồng, hàng xóm sang xin trứng, hỏi chuyện nuôi gà. Ông vẫn già đi, vẫn có ngày đau mỏi, nhưng sáng nào cũng có lý do để dậy, ra sân, đi lại, nói chuyện.

Con gái ông kể lại rằng từ ngày có đàn gà, bữa cơm nào cũng có chuyện của ông: con gà mái nào đẻ khoẻ, con nào hay bới vườn, hôm nay hàng xóm sang hỏi mua giống. Ông ăn ngon hơn, ngủ đúng giờ hơn, và ít than mệt hơn trước, dù tuổi vẫn tăng lên mỗi năm.

Điều quan trọng trong câu chuyện không phải là đàn gà, mà là có một thứ đang cần tới ông mỗi ngày. Với người khác, thứ ấy có thể là luống rau, bể cá, đứa cháu, hay bà bạn hàng xóm cần người đi chợ cùng.

Một việc tốt có năm đặc điểm

Có người hoặc vật trông vào. Gà chờ ăn, cây chờ nước, cháu chờ đón. Việc có ai đó trông vào thì khó bỏ hơn việc chỉ để "cho có".

Làm vào giờ cố định. Sáng sáu giờ cho gà ăn, chiều bốn giờ đón cháu. Giờ cố định giữ cả nhịp ngày.

Có vận động nhẹ. Phải đứng dậy, đi lại, cúi, với một chút. Việc chỉ ngồi một chỗ thì tốt cho đầu óc nhưng thiếu phần giữ sức.

Thấy được kết quả. Quả trứng mới, luống rau xanh, cháu đi học đúng giờ. Kết quả nhỏ mà thấy được mỗi ngày nuôi niềm vui rất bền.

Vừa sức và co giãn được. Ngày khoẻ làm nhiều, ngày mệt làm phần tối thiểu. Việc nặng quá dễ thành gánh nặng và bỏ giữa chừng.

Là việc của mình, không phải việc được giao. Người cao tuổi giữ việc lâu nhất khi chính mình chọn và được người khác coi đó là "việc của ông", "việc của bà". Một chút quyền tự quyết làm việc nhỏ trở nên đáng giữ.

Một việc nhỏ giữ được những gì

Giữ nhịp ngày. Có giờ cố định phải làm thì có giờ thức dậy, giờ ra khỏi nhà. Nhịp ngày đều đặn kéo theo ăn đều bữa, ngủ đúng giờ hơn.

Giữ sức chân tay. Cho gà ăn, tưới cây, đi đón cháu đều là đi lại, cúi, với, xách nhẹ. Không gọi là tập nhưng mỗi ngày đều có.

Giữ đầu óc làm việc. Nhớ giờ, nhớ việc, tính toán lượng thóc, để ý cây nào thiếu nước. Việc đời thường đòi đầu óc phải chú ý một cách tự nhiên.

Giữ chuyện để nói. Người có việc thì có chuyện kể: con gà mái mới đẻ, cây ổi ra quả, đứa cháu hôm nay được khen. Bữa cơm, cuộc gọi với con cháu nhờ thế mà có nội dung.

Giữ cảm giác mình được cần. Đây có lẽ là điều quý nhất. Biết có thứ đang chờ mình mỗi sáng làm người ta muốn giữ sức để còn làm tiếp.

Gợi ý việc mỗi ngày theo sức và hoàn cảnh

Bảng dưới là gợi ý, không phải danh sách bắt buộc. Việc hợp nhất thường là việc ông bà đã thích từ trước.

Hoàn cảnhViệc gợi ýAi trông vào
Ở quê, có sân vườnNuôi vài con gà, chăm luống rau, tưới cây ăn quảĐàn gà, cây, hàng xóm xin rau
Ở phố, nhà ốngChăm chậu cây ban công, nuôi bể cá nhỏ, nấu nồi nước chè cho cả nhàCây, cá, người trong nhà
Ở cùng con cháu nhỏĐưa đón cháu đi học gần, kể chuyện cho cháu trước giờ ngủCháu
Ở một mìnhĐi chợ cùng bà bạn hàng xóm, chăm mèo, gọi điện hỏi thăm một người bạn mỗi ngàyBạn già, con vật nuôi
Sức đã yếu hơn, đi lại ítNhặt rau, gấp quần áo cho cả nhà, chăm vài chậu cây trên bậu cửaNgười trong nhà, cây
Thích việc chungMở cửa nhà văn hoá, tưới cây ở sân chung, nhắc lịch họp tổTổ dân phố, hội người cao tuổi ở cơ sở

Đừng chọn việc chỉ vì "nghe nói tốt". Người không thích con vật thì nuôi gà sẽ thành phiền; người không thích trẻ ồn thì đưa đón cháu thành mệt. Bắt đầu từ cái mình vốn thích.

Chọn và bắt đầu một việc trong hai tuần

Nếu hiện chưa có việc gì "phải làm" mỗi ngày, có thể thử theo các bước sau:

  1. Ngồi nhớ lại: hồi trẻ, hồi còn đi làm, mình thích làm gì bằng tay, thích chăm cái gì, thích giúp ai.
  2. Chọn một việc nhỏ có thể làm trong mười lăm tới bốn mươi lăm phút mỗi ngày.
  3. Gắn việc ấy vào một giờ cố định, tốt nhất là buổi sáng.
  4. Tìm một "người trông vào": con vật, cây, đứa cháu, người bạn, tổ dân phố.
  5. Làm thử mười bốn ngày liền, ngày mệt thì làm phần tối thiểu, không bỏ hẳn.
  6. Sau hai tuần, tự hỏi: việc này làm mình dậy sớm hơn không, có thấy vui không. Nếu không, đổi việc khác, không sao cả.

Con cháu có thể giúp bằng cách "nhờ" thay vì "giao": "Bố trông giúp con mấy chậu lan này nhé, con hay quên tưới." Được nhờ, ông bà thấy mình được cần, chứ không thấy bị sắp xếp.

Giữ việc qua năm tháng và đổi việc khi sức khác đi

Một việc giữ được lâu năm là một tài sản. Nhưng sức người thay đổi: tuổi bảy mươi chăm cả vườn rau, tuổi tám mươi lăm có khi chỉ chăm được vài chậu trên hiên. Đổi việc cho vừa sức không phải là bỏ cuộc mà là giữ sợi dây trách nhiệm theo cách mới.

Khi sức giảm, có ba cách: thu nhỏ việc cũ (từ vườn rau xuống mấy thùng xốp), chia việc với người khác (ông tưới, cháu nhổ cỏ), hoặc chuyển sang việc gần nhà hơn, nhẹ hơn. Điều nên giữ là vẫn có một thứ gì đó cần mình mỗi ngày, vẫn có một giờ cố định để làm.

Sau một lần ốm hay nằm viện, việc quen thường là thứ giúp lấy lại nếp nhanh nhất. Bắt đầu lại từ phần nhỏ nhất theo lời dặn của bác sĩ, rồi tăng dần.

Ví dụ giả định: bà Sen 86 tuổi chăm vườn rau cả chục năm, sau một mùa ốm thì con cháu đóng cho bà ba thùng xốp đặt trên bệ cao ngang hông ngay ngoài hiên. Bà không phải cúi, không phải ra vườn xa, nhưng sáng nào vẫn tưới, vẫn hái được nắm rau thơm cho bữa trưa, và vẫn là người "lo rau" của nhà.

Khi việc mỗi ngày trở thành gánh nặng

Có khi việc tưởng là niềm vui lại thành áp lực: trông cháu cả ngày mà mệt không dám nói, nuôi đàn gà quá lớn không xuể, nhận việc chung của tổ dân phố rồi bị trách khi làm chậm. Dấu hiệu dễ thấy là sáng dậy thấy ngại, làm xong thấy kiệt sức thay vì nhẹ người.

Lúc ấy nên nói thẳng và thu nhỏ việc lại. Câu nói mẫu với con: "Mẹ thích đưa đón cháu, nhưng trông cả ngày thì mẹ mệt. Mẹ nhận buổi chiều thôi." Với tổ dân phố: "Năm nay ông xin làm phần tưới cây thôi, việc giữ quỹ nhờ người khác." Nói sớm thì không ai phật lòng.

Việc mỗi ngày là để sống có ý vị, không phải để chứng minh mình còn làm được. Bớt đi một phần để giữ được niềm vui là lựa chọn khôn ngoan.

Con cháu cũng nên tự hỏi: mình đang nhờ bố mẹ vì bố mẹ thích, hay vì mình tiện? Trông cháu, giữ nhà, nấu cơm cho cả gia đình là những việc hay trượt từ niềm vui sang nghĩa vụ mà không ai để ý.

Khi nào nên để ý sức khoẻ

Nếu đột nhiên không còn thiết làm việc quen thuộc mình vốn thích, kèm buồn bã, mệt, ăn kém, ngủ kém kéo dài vài tuần, nên đi khám thay vì cho rằng "già rồi chán việc". Bác sĩ là người xem nguyên nhân, người nhà không nên tự kết luận.

Đang làm việc mà thấy đau ngực, khó thở, chóng mặt, tim đập dồn dập thì dừng ngay, ngồi nghỉ, báo người nhà. Đau ngực, khó thở không đỡ, yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, ngã đập đầu thì gọi 115 ngay. Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ việc nào vừa sức trước khi nhận một việc mới cần vận động nhiều.

Một dấu hiệu khác đáng chú ý là ông bà bắt đầu làm sót việc quen: quên cho gà ăn mấy hôm liền, đi đón cháu nhầm giờ nhiều lần. Đừng trách, chỉ cần để ý và kể với bác sĩ trong lần khám tới, kèm những thay đổi khác nếu có.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao người cao tuổi nên có một việc để làm mỗi ngày?

Một việc nhỏ đều đặn cho lý do để thức dậy, giữ nhịp ngày, có vận động nhẹ và cảm giác mình được cần. Nhiều nghiên cứu về người sống thọ ghi nhận họ thường giữ một vai trò nào đó tới tuổi rất cao.

Ông bà không muốn làm gì cả thì có nên ép không?

Không nên ép. Thử "nhờ" ông bà một việc nhỏ gắn với điều ông bà vốn thích. Nếu ông bà chán mọi thứ, buồn và mệt kéo dài vài tuần thì nên đưa đi khám.

Việc gì hợp với người cao tuổi ở phố, không có vườn?

Chăm chậu cây ban công, nuôi bể cá nhỏ, nấu nồi nước chè cho cả nhà, đưa đón cháu, đi chợ cùng bạn già, tưới cây ở sân chung của tổ dân phố. Chọn việc mình thích trước.

Trông cháu cả ngày có phải là việc tốt cho ông bà không?

Trông cháu vừa sức là niềm vui lớn, nhưng trông cả ngày dễ thành quá sức. Ông bà nên nói rõ phần mình nhận được, chẳng hạn chỉ buổi chiều hoặc chỉ đưa đón.

Sức yếu đi thì có nên bỏ việc quen không?

Nên thu nhỏ việc thay vì bỏ hẳn: từ vườn rau xuống vài thùng xốp, từ nuôi gà đàn xuống vài con, hoặc chia việc với người khác. Vẫn giữ một giờ cố định mỗi ngày.

Con cháu giúp ông bà tìm việc thế nào cho khéo?

Nhờ thay vì giao: "Bố trông giúp con mấy chậu lan này nhé." Hỏi ông bà hồi trẻ thích làm gì, và để ông bà tự chọn. Việc ông bà tự chọn giữ được lâu hơn việc được sắp xếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138