Cụ ông và cụ bà thường giữ sức theo những cách khác nhau: nhiều cụ ông dễ thu hẹp bạn bè, ngại đi khám, ngồi một chỗ nhiều sau khi nghỉ hưu; nhiều cụ bà lại ôm việc nhà, chăm người khác mà quên nghỉ cho mình. Nhận ra điểm mạnh, điểm hở của từng người giúp mỗi cụ chọn đúng việc cần bù.
Đây là những khác biệt quen thấy trong đời sống, không phải quy luật cho mọi người; có cụ ông rất chăm bạn bè, có cụ bà rất biết nghỉ. Bài đi qua từng mặt: bạn bè, việc nhà, đi khám, vận động, cách nói chuyện về sức khoẻ, và cách vợ chồng già giữ sức cho nhau mà không thành người giám sát của nhau.
Hai buổi sáng trong cùng một nhà
Ông Quang và bà Mai (ví dụ giả định), cùng 76 tuổi. Sáu giờ sáng, bà đã quét nhà, nấu xong nồi cháo, phơi đồ, chuẩn bị đi chợ. Ông ngồi uống trà, đọc báo, xem thời sự tới tám giờ. Chiều, bà đi tập dân vũ với các bà trong tổ, về lại nấu cơm. Ông ngồi ở nhà, thỉnh thoảng sang nhà ông bạn đánh cờ, nhưng mấy năm nay bạn cờ chuyển về ở với con, ông ít đi hẳn.
Nhìn thì bà bận, ông nhàn. Nhưng bà than đau lưng, mỏi gối vì đứng bếp, xách nước, việc gì cũng tự làm. Còn ông thì chân yếu dần vì ngồi nhiều, ít nói chuyện với ai ngoài vợ, và đã ba năm không đi khám dù bà nhắc mãi.
Hai người trong cùng một nhà, cùng tuổi, nhưng cần bù những thứ khác nhau. Bà cần bớt việc và có giờ nghỉ cho riêng mình. Ông cần thêm vận động, thêm bạn, và một lần khám sức khoẻ.
Những khác biệt quen thấy và việc nên bù
Bảng dưới tổng hợp những điều hay gặp, không đúng với mọi người. Mỗi cụ nhìn vào cột của mình xem có điểm nào giống không.
| Mặt | Hay gặp ở cụ ông | Hay gặp ở cụ bà | Việc nên bù |
|---|---|---|---|
| Bạn bè | Bạn chủ yếu từ chỗ làm, nghỉ hưu là thưa dần | Bạn hàng xóm, bạn chợ, bạn nhóm tập | Cụ ông chủ động hẹn bạn, tham gia một nhóm sinh hoạt |
| Việc nhà | Ít làm, ngồi nhiều | Làm gần hết, ít nghỉ | Chia lại việc trong nhà |
| Đi khám | Ngại khám, "chưa đau thì chưa đi" | Hay đi khám cho người khác, quên khám cho mình | Cả hai đặt lịch khám cho chính mình |
| Vận động | Đi bộ, cầu lông nếu có bạn rủ; không thì ngồi | Vận động qua việc nhà, dân vũ, đi chợ | Cụ ông có giờ vận động cố định; cụ bà có giờ nghỉ cố định |
| Nói về sức khoẻ | Giấu mệt, nói "không sao" | Kể nhiều nhưng bỏ qua mình, lo cho chồng con trước | Nói thật với nhau, nói thật với bác sĩ |
Có những cặp vợ chồng ngược hẳn bảng này, điều đó hoàn toàn bình thường. Bảng chỉ để gợi ý chỗ có thể đang hở, không để dán nhãn ai.
Dành cho cụ ông: những điều hay bị bỏ qua
Giữ bạn là việc phải làm, không phải tự nhiên có. Thời đi làm, bạn bè có sẵn ở cơ quan. Về hưu, bạn chỉ còn khi mình chủ động: gọi điện, hẹn uống trà, đi họp lớp, tham gia nhóm đi bộ buổi sáng, hội người cao tuổi ở cơ sở.
Ngồi nhiều là thói quen dễ thành nếp. Đọc báo, xem ti vi, uống trà: dễ chịu, nhưng cả buổi không đứng dậy thì chân yếu đi rất nhanh. Đặt cho mình một giờ đi bộ, một việc tay chân cố định trong ngày.
Nhận một phần việc nhà. Quét sân, đi chợ, nấu một món, rửa bát buổi tối. Vừa là vận động, vừa san bớt cho bà, vừa giữ được vai trò trong nhà.
Đi khám khi chưa có chuyện. Nhiều cụ ông đợi đau mới đi, khi đó thường muộn. Hẹn lịch khám định kỳ theo lời bác sĩ, và kể thật những gì mình thấy, kể cả chuyện ngại nói.
Bớt rượu, bớt thuốc lá. Đây là chuyện nhạy cảm với nhiều cụ ông, nhưng bớt được phần nào là có ích phần ấy. Người cần hỗ trợ để bỏ thì hỏi bác sĩ.
Dành cho cụ bà: những điều hay bị bỏ qua
Nghỉ không phải là lười. Nhiều cụ bà cả đời làm không ngơi tay, về già vẫn thấy có lỗi khi ngồi nghỉ. Một giờ nghỉ có chủ đích mỗi chiều là việc cần làm, như mọi việc khác.
Bớt việc nặng, giữ việc nhẹ. Xách nước, bê nồi to, giặt chăn bằng tay nên nhường lại. Giữ việc nấu nướng, chăm cây, nhặt rau, vừa giữ vai trò vừa đỡ lưng, đỡ gối.
Khám cho mình, không chỉ đưa người khác đi khám. Đưa chồng, đưa cháu đi khám thì nhớ, tới lượt mình lại để sau. Mỗi lần đi khám cùng ai, hỏi bác sĩ luôn lịch khám cho chính mình.
Có một niềm vui riêng. Nhóm dân vũ, hát với bạn, học cắm hoa, đi lễ hội với bạn già. Niềm vui không gắn với việc chăm ai giúp bà có chỗ thở.
Nói ra khi mệt. Câu "mẹ không sao" quen miệng làm con cháu không biết bà đang quá sức. Nói rõ: "Hôm nay mẹ mỏi lưng, các con nấu giúp mẹ bữa tối."
Vợ chồng già giữ sức cho nhau mà không thành người giám sát
Ở tuổi cao, vợ chồng là người bên nhau nhiều nhất, nên cũng là người dễ nhắc nhở nhau nhất. Nhắc nhẹ thì tốt, nhắc nhiều thành cằn nhằn, rồi người được nhắc làm ngược lại cho bõ tức.
Cách nhẹ nhàng hơn là cùng làm thay vì nhắc: "Ông đi bộ với bà một vòng hồ cho vui" dễ nghe hơn "Ông ngồi suốt thế, đi bộ đi". Đặt lịch khám cho cả hai cùng một ngày, vào cùng một phòng khám, rồi đi ăn sáng với nhau sau khi khám. Chia việc nhà rõ ràng một lần, không phải nhắc mỗi ngày.
Tôn trọng nếp riêng của nhau cũng là giữ sức. Ông thích uống trà một mình buổi sáng, bà thích sang hàng xóm buổi chiều: để mỗi người có khoảng của mình. Hai người không phải làm mọi thứ cùng nhau mới là gắn bó.
Khi muốn góp ý chuyện sức khoẻ của nhau, chọn lúc cả hai đang vui, nói một lần, nói bằng chuyện cụ thể: "Tuần này ông kêu mỏi chân ba lần rồi, mình đi khám cho yên tâm." Góp ý lúc đang bực, kèm câu "đã bảo mà không nghe", thì gần như chắc chắn người kia sẽ gạt đi.
Một tuần mẫu cho vợ chồng ông Quang, bà Mai
Sau khi ngồi lại với nhau, hai ông bà trong ví dụ giả định chia lại tuần như sau: ông thêm vận động và bạn, bà thêm giờ nghỉ và niềm vui riêng.
| Ngày | Ông Quang | Bà Mai | Cùng nhau |
|---|---|---|---|
| Thứ Hai | Đi bộ nhóm buổi sáng, quét sân | Nghỉ một giờ buổi chiều, đọc sách | Ăn tối, đi dạo |
| Thứ Ba | Đi chợ, nấu bữa trưa | Tập dân vũ buổi chiều | Xem thời sự |
| Thứ Tư | Sang chơi cờ với bạn | Nấu ăn, chăm cây | Đi bộ vòng hồ buổi chiều |
| Thứ Năm | Đi bộ nhóm, rửa bát tối | Hát với các bà trong tổ | Gọi điện cho con |
| Thứ Sáu | Sửa lặt vặt trong nhà | Đi chợ, nghỉ trưa dài hơn | Ăn tối với hàng xóm |
| Cuối tuần | Họp lớp hoặc gặp bạn cũ | Đi lễ hội, thăm bạn | Đón con cháu về chơi |
Điều đáng chú ý không phải là lịch kín hay thưa, mà là mỗi người đều có phần riêng và có phần chung. Ông không còn ngồi một chỗ cả ngày, bà có những buổi không phải lo cơm nước cho ai.
Những cái sai hay gặp ở các cặp vợ chồng già
Vài tình huống lặp đi lặp lại trong nhiều gia đình:
- Một người chăm người kia tới kiệt sức mà không ai nhận ra, vì người chăm cũng nói "không sao".
- Vợ làm hết, chồng không biết nấu một bữa, đến khi vợ ốm thì cả nhà lúng túng.
- Chồng giấu bệnh để vợ khỏi lo, tới lúc nặng mới nói.
- Hai người cãi nhau về chuyện ăn uống, tập tành của nhau mỗi ngày.
- Một người có bạn, có nhóm; người kia chỉ có người bạn đời để nói chuyện.
Tình huống thứ hai đặc biệt hay gặp. Khi người vợ ốm hay phải đi viện, người chồng chưa từng vào bếp thường ăn uống thất thường, tự lo cho mình rất vất vả. Học vài món đơn giản khi cả hai còn khoẻ là cách chuẩn bị nhẹ nhàng nhất.
Mỗi tình huống trên đều sửa được bằng một việc nhỏ: cụ ông học nấu vài món, cả hai cùng đi khám, mỗi người có ít nhất một người bạn ngoài nhà. Con cháu nhìn thấy những điều này thì gợi ý nhẹ, không phán xét bên nào.
Khi nào cần đi khám
Dù là cụ ông hay cụ bà, nên đi khám khi mệt kéo dài, sụt cân không rõ lý do, đau tăng dần ở lưng, gối, hông, khó thở khi gắng sức nhẹ, tiểu tiện thay đổi, hay quên nhiều hơn rõ rệt, buồn bã không muốn làm gì kéo dài vài tuần. Người chăm bạn đời ốm lâu ngày cũng nên tự đi khám cho mình.
Gọi 115 ngay khi có đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, ngã đập đầu. Vợ chồng già nên cùng nhau nhớ những dấu hiệu này, vì người bên cạnh thường là người thấy đầu tiên.
Ông bà ở riêng nên để số điện thoại của con, của hàng xóm thân ở chỗ dễ thấy cạnh điện thoại bàn hoặc lưu sẵn trong máy, kèm số 115.
Đi khám cùng nhau còn có một cái lợi: người này nhớ giúp người kia lời dặn của bác sĩ, ghi lại thuốc đã đổi, hẹn tái khám. Hai người nhớ bao giờ cũng chắc hơn một người.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhiều cụ ông về hưu ít bạn hơn cụ bà?
Bạn bè của nhiều cụ ông chủ yếu đến từ chỗ làm, nghỉ hưu là thưa dần, trong khi cụ bà hay có bạn hàng xóm, bạn chợ, bạn nhóm tập. Cụ ông cần chủ động hẹn bạn và tham gia một nhóm sinh hoạt.
Cụ bà làm hết việc nhà có ảnh hưởng gì không?
Làm việc nhà vừa sức là tốt, nhưng ôm hết việc nặng, không có giờ nghỉ dễ làm đau lưng, mỏi gối và kiệt sức. Nên chia lại việc trong nhà và giữ một giờ nghỉ cố định mỗi ngày.
Làm sao để chồng chịu đi khám sức khoẻ?
Cùng đi thay vì nhắc: đặt lịch khám cho cả hai vào cùng một ngày, rồi đi ăn sáng sau đó. Hỏi bác sĩ lịch khám định kỳ phù hợp để có mốc rõ ràng, không phải nhắc mỗi ngày.
Vợ chồng già có nên làm mọi thứ cùng nhau?
Không cần. Cùng làm vài việc như đi bộ, đi khám là tốt, nhưng mỗi người nên có khoảng riêng, bạn riêng, niềm vui riêng. Như vậy cả hai đều có chỗ thở và có chuyện để kể cho nhau.
Người chăm bạn đời ốm lâu cần lưu ý gì?
Người chăm cũng cần nghỉ, cần đi khám cho mình và cần người chia việc. Nói rõ với con cháu khi thấy quá sức, nhờ người thay vài buổi mỗi tuần để có thời gian cho bản thân.
Cụ ông có nên học nấu ăn khi đã cao tuổi?
Nên. Biết nấu vài món đơn giản giúp cụ ông chủ động khi bà ốm hoặc vắng nhà, san bớt việc cho bà, lại là việc tay chân có ích và một niềm vui mới trong ngày.