KinhNe.comKính Nể
Giữ sức theo từng chặng tuổi

Giữ sức tuổi 60 đến 70: chặng nên dồn công nhất cho những năm về sau

Tuổi 60 đến 70 là chặng cơ thể còn đáp lại tốt mọi công chăm sóc. Nên giữ gì, bớt gì, sắp một tuần ra sao và khi nào cần hỏi bác sĩ.

A fit Vietnamese man around 63 carrying a basket of vegetables up a few garden steps at a small suburban house, side view, soft early morning light, green and gold tones

Tuổi 60 đến 70 là chặng đáng dồn công nhất để giữ sức: cơ thể vẫn đáp lại rất rõ mọi thay đổi tốt, và những gì giữ được trong mười năm này là vốn để sống tự chủ ở tuổi 75, 80. Việc chính không phải là tập thật nặng hay ăn thật kiêng, mà là giữ cho được bốn thứ: sức chân, giấc ngủ đều, một bữa ăn đủ chất và một nhịp sống có việc để làm.

Nhiều người bước qua tuổi 60 với tâm thế "giờ thì nghỉ ngơi cho bõ", rồi vài năm sau mới thấy leo cầu thang hụt hơi, xách túi gạo đã nặng tay. Ngược lại, có người lao vào tập quá sức như hồi ba mươi rồi đau khớp phải nằm cả tháng. Bài này đi từng việc: chặng này cơ thể đang đổi gì, nên giữ chặt điều gì, nên buông bớt điều gì, một tuần mẫu trông ra sao, và khi nào thì nên gặp bác sĩ thay vì tự xoay xở.

Cơ thể ở chặng 60 đến 70 đang đổi những gì

Ở chặng này, phần lớn người còn đi lại, làm việc nhà, đi xa được như trước. Cái đổi không ồn ào: cơ bắp mỏng dần nếu không dùng tới, phản xạ giữ thăng bằng chậm đi một nhịp, mắt cần đèn sáng hơn để đọc, giấc ngủ nông hơn và hay thức giấc sớm. Những thay đổi này là nếp chung của tuổi tác, không phải bệnh, nhưng chúng cộng dồn rất lặng lẽ.

Điểm đáng mừng là chặng 60 đến 70 vẫn là lúc cơ thể "học" rất tốt. Một người bắt đầu đi bộ đều, đứng lên ngồi xuống mỗi ngày, ngủ giờ giấc ổn định thì sau vài tháng thấy rõ chân vững hơn, đi chợ về không còn mỏi lưng. Nhiều nghiên cứu về người sống thọ cho thấy điểm chung của họ không nằm ở một bí quyết riêng nào, mà ở chỗ giữ được sự vận động đều đặn và vai trò trong đời sống suốt những năm sau tuổi 60.

Cũng ở chặng này, nhiều người lần đầu được báo có huyết áp cao, đường huyết cao hay mỡ máu cao sau một lần khám. Đó không phải dấu hiệu "bắt đầu đi xuống", mà là lúc biết sớm để sống cho hợp. Ai đã có bệnh nền thì mọi thay đổi về mức vận động hay ăn uống nên hỏi bác sĩ đang theo dõi mình trước.

Năm thứ nên giữ chặt trong mười năm này

Giữ sức chân. Đôi chân quyết định ông bà còn tự đi chợ, tự đi thăm bạn, tự lên xuống cầu thang bao nhiêu năm nữa. Mỗi ngày có ít nhất một lần đi bộ liền mạch và vài lượt đứng lên ngồi xuống khỏi ghế không chống tay là đủ để giữ nền.

Giữ sức tay và lưng. Xách giỏ rau, bê chậu cây nhỏ, lau nhà bằng cây lau đứng thẳng lưng là những việc vừa có ích vừa giữ cơ. Đừng nhờ con cháu làm hết mọi việc nặng vừa phải, vì việc nào bỏ lâu thì về sau làm lại rất khó.

Giữ giờ ngủ, giờ dậy. Ngủ và dậy cùng một giờ cả tuần, kể cả ngày lễ, giúp cơ thể vào nhịp. Ngủ trưa ngắn, không quá dài, để tối còn buồn ngủ.

Giữ bữa ăn đều và đủ đạm. Không cần kiêng khem cầu kỳ; cái hay thiếu ở tuổi này là ăn quá ít cá, thịt, trứng, đậu vì ngại nhai hoặc nghĩ người già ăn ít là tốt. Bữa ăn đều giờ, có đủ món giàu đạm theo khẩu vị gia đình là nền giữ cơ.

Giữ một việc có người chờ. Một buổi trông cháu, một lớp học, một phần việc ở tổ dân phố, một nhóm đi bộ buổi sáng. Có người chờ thì có lý do ra khỏi nhà, và chính việc ra khỏi nhà mỗi ngày là phần vận động không ai nhận ra.

Nên giữ, nên bớt và nên thêm: bảng gọn cho chặng 60 đến 70

Bảng dưới đây không phải luật, mà là gợi ý để ông bà tự soát nếp sống hiện tại. Đánh dấu dòng nào mình đã làm, dòng nào còn thiếu, rồi chọn đúng một dòng để thay đổi trong tháng này.

ViệcNên giữNên bớtNên thêm
Đi lạiĐi bộ mỗi ngày, leo cầu thang khi có thểĐi xe máy cho cả quãng rất ngắnMột buổi đi dạo dài hơn vào cuối tuần
Việc nhàQuét, lau, nấu, tưới câyBê vác vật rất nặng một mình, trèo caoLàm vườn nhỏ, trồng vài chậu rau
Ngủ nghỉGiờ ngủ và giờ dậy cố địnhNgủ trưa quá dài, xem ti vi khuyaRa nắng sớm vài phút sau khi dậy
Ăn uốngBa bữa đều giờ, đủ món đạmNhịn bữa sáng, ăn mặnUống nước rải đều cả ngày
Giao tiếpGặp bạn, nói chuyện với hàng xómỞ nhà nhiều ngày liền không ra ngoàiMột nhóm sinh hoạt có lịch cố định
Theo dõi sức khoẻKhám định kỳ theo hẹn bác sĩTự mua thuốc theo lời máchGhi cân nặng mỗi tháng một lần

Nếu cùng lúc muốn đổi cả sáu dòng, rất dễ bỏ cuộc sau hai tuần. Một thay đổi giữ được ba tháng có giá trị hơn năm thay đổi giữ được năm ngày.

Một tuần mẫu cho người vừa qua tuổi 60

Đây là ví dụ giả định của bác Tư, 63 tuổi, vừa nghỉ hưu ở một thị trấn, không có bệnh nền nào phải kiêng vận động. Bác không đến phòng tập, chỉ sắp lại tuần cho có nhịp.

NgàyBuổi sángBuổi chiều
Thứ haiĐi bộ với nhóm hàng xóm quanh hồ, sau đó đi chợSửa đồ lặt vặt trong nhà, tưới cây
Thứ baĐi bộ, mười lượt đứng lên ngồi xuống khỏi ghếĐón cháu đi học về, đi bộ cùng cháu một đoạn
Thứ tưLớp học hát ở nhà văn hoá phườngNghỉ, đọc báo, gọi điện cho bạn cũ
Thứ nămĐi bộ, làm vườn chừng nửa giờĐạp xe nhẹ ra chợ chiều
Thứ sáuĐi bộ, sinh hoạt ở hội người cao tuổiDọn dẹp nhà cửa cùng vợ
Thứ bảyĐi dạo dài hơn với vợ, ghé thăm họ hàngNấu một bữa cho cả nhà
Chủ nhậtNghỉ, đi lễ hội hoặc thăm bạnChuẩn bị cho tuần sau, nghỉ sớm

Điều đáng để ý là trong tuần này không có ngày nào ngồi yên cả ngày, nhưng cũng không có buổi nào gắng sức đến mức hôm sau phải nằm. Đó là nhịp nên nhắm tới ở chặng này.

Những cái sai hay gặp khi vừa sang tuổi 60

Nghỉ cho bõ. Vài tháng đầu ngủ nướng, ngồi xem ti vi, đi đâu cũng nhờ chở. Cơ thể nhận tín hiệu "không cần nữa" và bớt dần sức. Nghỉ ngơi là cần, nhưng nghỉ hẳn khỏi mọi việc tay chân thì sức đi rất nhanh.

Tập như hồi trẻ. Có người hăng hái chạy thật xa, leo núi ngay tháng đầu, hoặc thi với bạn xem ai đi được nhiều hơn. Tăng mức tập quá nhanh dễ đau gối, đau gót chân, rồi phải nghỉ lâu hơn thời gian đã tập.

Coi kết quả khám là chuyện để lo. Biết mình có huyết áp hơi cao rồi lo lắng mất ngủ, hoặc ngược lại, bỏ qua vì "không thấy gì". Cả hai đều không giúp gì. Cách đúng là hỏi bác sĩ cụ thể: mình cần làm gì, theo dõi gì, bao lâu khám lại.

Nghe lời mách. Bạn bè truyền tay nhau món này chữa được bệnh kia, loại nước này giúp sống lâu. Ở tuổi này, đem thứ chưa rõ nguồn vào người là rủi ro thật, nhất là khi đang dùng thuốc theo đơn. Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thứ gì mới.

Phép thử nhỏ trong một tuần để biết mình đang ở đâu

Không cần máy móc, ông bà có thể tự soát sức mình bằng vài phép thử làm ở nhà. Mục đích không phải để chấm điểm, mà để có một mốc so sánh sau ba tháng giữ nếp mới. Ghi kết quả vào một cuốn sổ nhỏ, ghi cả ngày tháng.

  1. Ngày đầu: đếm xem mình đứng lên ngồi xuống khỏi một chiếc ghế chắc chắn được bao nhiêu lượt liên tục mà không chống tay, dừng ngay khi thấy chênh vênh. Có người bên cạnh khi làm lần đầu.
  2. Ngày thứ hai: đi bộ một quãng quen thuộc, ví dụ từ nhà ra đầu ngõ và về, ghi lại thời gian và cảm giác: thở bình thường, hơi hụt hơi hay phải dừng nghỉ.
  3. Ngày thứ ba: leo một tầng cầu thang, ghi lại có phải vịn tay không, lên tới nơi có thở dốc không.
  4. Ngày thứ tư: đứng cạnh bàn bếp, tay đặt hờ lên mặt bàn, thử đứng một chân vài nhịp đếm mỗi bên. Không thử khi không có chỗ vịn.
  5. Ngày thứ năm đến thứ bảy: ghi giờ đi ngủ, giờ thức dậy và số lần thức giấc trong đêm.
  6. Cuối tuần: đọc lại sổ, chọn một việc thấy yếu nhất để chú ý trong ba tháng tới.

Sau ba tháng làm lại đúng các phép thử ấy. Phần lớn người giữ nếp đều sẽ thấy con số nhích lên, và chính điều đó là động lực tốt hơn mọi lời khuyên. Nếu kết quả xấu đi rõ rệt dù đã giữ nếp, đó là lý do để đi khám, không phải để tự trách mình.

Nói với con cháu thế nào để được giúp đúng chỗ

Con cháu thương thì hay muốn làm hộ hết. Ông bà cứ nói thẳng mà nhẹ nhàng: "Bố còn tự đi chợ được, các con cứ để bố đi, có hôm nào mệt bố sẽ gọi." Câu nói này giữ được phần việc của mình mà không làm con thấy bị từ chối.

Ngược lại, có những việc đáng nhờ: trèo lên cao thay bóng đèn, bê thùng nước lớn, đi đường dài ban đêm. Nhờ đúng những việc có rủi ro ngã hay quá sức, còn giữ lại cho mình những việc vừa sức. Cũng có thể rủ con cháu đi bộ cùng vào cuối tuần, vừa có bạn, vừa để con thấy bố mẹ vẫn đi tốt, đỡ lo.

Với bạn già, đừng so ai khoẻ hơn ai. Mỗi người có một nền sức khoẻ riêng; câu nên nói là "mai mình đi tiếp nhé" hơn là "hôm nay mình đi được xa hơn ông".

Khi nào nên gặp bác sĩ thay vì tự xoay xở

Ở chặng 60 đến 70, nên giữ lịch khám định kỳ theo lời dặn của bác sĩ đang theo dõi mình, và đi khám sớm hơn lịch khi thấy những điều sau: mệt kéo dài nhiều tuần không rõ lý do, sụt cân dù không ăn kiêng, khó thở khi làm việc nhẹ vốn trước đây làm được, đau ngực khi gắng sức, chóng mặt hoặc suýt ngã nhiều lần, đi tiểu nhiều bất thường, vết thương ở chân lâu lành.

Người có bệnh nền như huyết áp, đường huyết, tim mạch, khớp nên hỏi bác sĩ trước khi tăng mức vận động. Khi đang đi bộ hay làm việc mà thấy tức ngực, khó thở nhiều, choáng váng, tim đập dồn bất thường thì dừng ngay, ngồi nghỉ, báo người nhà.

Những dấu hiệu cấp cứu như đau ngực dữ dội, khó thở nặng, yếu hoặc tê nửa người, méo miệng, nói khó, ngã đập đầu thì gọi 115 ngay, không chờ xem có đỡ không.

Câu hỏi thường gặp

Tuổi 60 bắt đầu vận động có muộn không?

Không muộn. Chặng 60 đến 70 cơ thể vẫn đáp lại rất tốt khi được vận động đều. Bắt đầu nhẹ, như đi bộ mỗi ngày và đứng lên ngồi xuống khỏi ghế, rồi tăng dần theo tuần. Ai có bệnh nền thì hỏi bác sĩ trước khi đổi mức tập.

Người 60 đến 70 tuổi có nên kiêng ăn thịt cá cho nhẹ người không?

Không nên tự kiêng. Ở tuổi này thiếu đạm làm cơ mỏng nhanh hơn. Nên giữ đủ cá, thịt, trứng, đậu theo khẩu vị gia đình. Nếu đang có bệnh cần chế độ ăn riêng thì làm theo hướng dẫn của bác sĩ.

Vừa nghỉ hưu nên nghỉ ngơi bao lâu rồi mới sắp lịch?

Nghỉ vài tuần cho thư thả là bình thường, nhưng nên giữ giờ ngủ, giờ dậy và một lần đi bộ mỗi ngày ngay từ đầu. Để lâu mới sắp lại thì nếp cũ đã mất, bắt đầu lại sẽ nặng hơn.

Có cần mua dụng cụ tập ở nhà không?

Không bắt buộc. Một chiếc ghế chắc chắn, đôi giày đi bộ vừa chân và lối đi quanh khu nhà đã đủ cho phần lớn việc giữ sức ở chặng này. Mua dụng cụ khi đã có nếp tập đều thì mới dùng được lâu.

Làm việc nhà có tính là vận động không?

Có. Quét nhà, lau nhà, phơi đồ, làm vườn, đi chợ đều giữ sức tay chân. Nhưng việc nhà thường ngắt quãng, nên vẫn cần thêm một lần đi bộ liền mạch mỗi ngày để tim và chân được làm việc đều.

Khi nào cần gọi 115 ngay?

Khi có đau ngực dữ dội, khó thở nặng, yếu hoặc tê nửa người, méo miệng, nói khó, hoặc ngã đập đầu. Những dấu hiệu này không chờ được, gọi 115 ngay và báo người nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138