KinhNe.comKính Nể
Sống thọ hiểu cho đúng

Làng quê nhiều cụ sống thọ ở Việt Nam: nhìn từ nếp sống hằng ngày của các cụ

Vì sao có làng nhiều cụ bảy tám chục tuổi vẫn ra vườn, đi họp hội? Bài nhìn vào nếp sống hằng ngày của một làng giả định và những gì người ở phố học được.

Elderly Vietnamese couple in their eighties tending a vegetable garden beside a bamboo hedge in a quiet village at early morning, seen from behind, misty soft light

Những làng quê có nhiều cụ bảy, tám, chín mươi tuổi vẫn còn đi lại, ra vườn, đi họp hội thường không có bí quyết riêng nào, mà có một nếp sống đan nhiều yếu tố: việc tay chân suốt ngày, bữa cơm nhiều rau ít đồ chế biến, họ hàng làng xóm gắn bó, người già có vai trò, nhịp sống theo mùa. Nếp ấy không phải làng nào cũng giữ được, và ở làng nào nó đang thay đổi nhanh.

Bài dưới đây dựng một làng giả định ở đồng bằng, ghép từ những nét thường gặp ở nhiều vùng quê Việt Nam, không chỉ tên làng hay tên người thật, cũng không nêu số liệu. Mục đích là nhìn rõ từng mảnh của nếp sống, xem mảnh nào người cao tuổi ở phố mang về được, mảnh nào cần điều chỉnh cho hợp hoàn cảnh.

Một ngày ở làng giả định: từ tiếng gà gáy tới bữa cơm tối

Làng giả định nằm cạnh một con sông nhỏ, nhà nào cũng có mảnh vườn, cái ao hoặc mấy luống rau. Cụ Lành (ví dụ giả định), 84 tuổi, dậy khi trời còn mờ sáng, ra sân quét lá, cho gà ăn, rồi đi một vòng quanh vườn xem cây. Cụ không gọi đó là tập thể dục; đó là việc nhà như mọi ngày suốt sáu chục năm.

Bữa sáng là bát cháo hay củ khoai luộc, chén nước chè xanh ngồi uống với ông hàng xóm qua hàng rào. Buổi sáng cụ làm vườn chừng một tiếng, nghỉ khi nắng lên. Trưa ăn cơm với rau luộc, canh cua hoặc đậu phụ, cá ao kho, ngủ một giấc ngắn. Chiều cụ đi bộ ra đình làng ngồi với các cụ trong hội, hoặc đan rổ, vót nan cho cháu mang ra chợ. Tối ăn cơm sớm, nghe đài, ngủ sớm.

Không có gì đặc biệt trong một ngày như thế. Điều đáng chú ý là cả ngày cụ Lành gần như không ngồi yên quá một tiếng, ăn chủ yếu những thứ trồng được, gặp vài người để nói chuyện, và việc nào cũng có lý do. Nhịp ấy lặp lại hằng ngày, hằng năm, gần như không đứt quãng.

Tách từng mảnh của nếp sống làng: mảnh nào đáng giữ, mảnh nào cần điều chỉnh

Không phải mọi thứ ở làng đều tốt cho sức khoẻ. Bảng dưới tách ra để thấy rõ.

Nếp sống ở làngVì sao có lợiĐiều cần lưu ý
Việc tay chân rải cả ngàyGiữ cơ, giữ khớp linh hoạt, giữ thăng bằngViệc quá nặng, cúi lâu dễ đau lưng; nghỉ khi mệt
Rau vườn, cá ao, đậu phụNhiều chất xơ, ít đồ chế biến sẵnBữa có khi thiếu đạm nếu chỉ rau với cà, người ăn ít càng thiếu
Dậy sớm, ngủ sớm theo trờiNhịp ngủ đều, đón nắng sớmNgủ trưa quá dài làm đêm khó ngủ
Họ hàng, xóm giềng gầnCó người hỏi han, có việc chungChuyện điều tiếng, va chạm cũng nhiều
Người già có vai trò trong họ, trong hộiThấy mình có ích, có lý do dậy mỗi sángVai trò có khi thành gánh nặng nếu ôm quá nhiều việc
Nhiều món muối, kho mặn, dưa càTiện bảo quản, hợp khẩu vịMặn nhiều không tốt cho huyết áp; nên bớt dần
Đun bếp củi, rơmRẻ, sẵnKhói trong bếp kín hại phổi; nên đun chỗ thoáng

Nhìn bảng, có những nếp đáng học, như việc tay chân, rau vườn, có vai trò; có những nếp cần sửa, như ăn mặn, khói bếp, bữa thiếu đạm. Thọ ở làng không phải vì mọi thứ đều đúng, mà vì phần đúng đủ nhiều và được giữ suốt đời.

Vai trò của người già trong làng: điều phố khó có

Được hỏi ý kiến. Ở nhiều làng, việc cưới hỏi, làm nhà, ngày giỗ đều có lúc hỏi ý các cụ. Cụ Lành biết ngày nào trong năm nên gieo hạt, biết nhà nào họ gì với nhà nào. Người ta tìm tới cụ vì cần, không phải vì lễ.

Có chỗ ngồi chung. Đình làng, gốc đa, sân nhà văn hoá thôn là nơi các cụ gặp nhau hằng ngày mà không cần hẹn. Thành phố hiếm có chỗ như vậy, nên phải chủ động tạo.

Có việc của hội. Hội người cao tuổi ở thôn, ở xã lo việc mừng thọ, thăm hỏi người ốm, giữ quỹ nhỏ. Mỗi cụ nhận một phần việc, ai yếu làm việc nhẹ.

Mừng thọ là dịp cả làng nhìn nhận. Lễ mừng thọ ở làng không chỉ là bữa cỗ: đó là lúc cả cộng đồng nói với người già rằng sự có mặt của họ được trân trọng. Nhiều cụ coi đó là động lực để giữ sức.

Làng đang đổi khác: không nên lãng mạn hoá

Viết về làng quê sống thọ dễ rơi vào lối kể lãng mạn: không khí trong lành, rau sạch, người hiền. Thực tế phức tạp hơn. Nhiều làng giờ lớp trẻ đi làm xa, nhà chỉ còn ông bà trông cháu. Đồng ruộng phun thuốc nhiều hơn, quán tạp hoá bán đủ thứ đồ ăn vặt, mì gói, nước ngọt. Xe máy thay cho đi bộ, ti vi thay cho buổi ngồi chơi đình làng.

Có những cụ ở quê vất vả hơn người phố: làm nặng quá sức, ít được khám bệnh định kỳ, đi viện xa, bệnh phát hiện muộn. Vì vậy cũng không nên nghĩ cứ về quê là sẽ thọ. Điều tạo nên những làng nhiều cụ thọ là một nếp sống cụ thể, không phải địa danh hay không khí.

Với gia đình đang tính đưa ông bà về quê hay đón ông bà ra phố, câu hỏi nên đặt là: nơi nào giữ được nhiều mảnh tốt của nếp sống nhất cho chính ông bà, đồng thời gần cơ sở y tế đủ để khám và theo dõi bệnh nền. Câu trả lời mỗi nhà một khác.

Mang nếp làng lên phố: năm việc làm được trong căn hộ

Người cao tuổi chuyển ra phố ở với con thường mất cùng lúc vườn, sân, bạn và vai trò. Những bước dưới giúp lấy lại từng phần, mỗi tuần một việc.

  1. Tìm một khoảng xanh nhỏ để chăm: vài chậu rau ở ban công, cây cảnh ở hành lang, mảnh đất trống của khu nhà nếu ban quản lý đồng ý.
  2. Tìm chỗ ngồi chung thay cho đình làng: ghế đá ở sân chung, nhóm tập buổi sáng ở công viên, buổi sinh hoạt của hội người cao tuổi phường.
  3. Giữ việc tay chân: tự đi chợ gần, tự nấu một bữa trong ngày, gấp quần áo, lau bàn ghế, thay vì để con cháu hoặc người giúp việc làm hết.
  4. Giữ bữa cơm kiểu quê nhưng bớt mặn: rau luộc, canh rau, cá, đậu phụ, ít đồ mua sẵn, bớt dưa cà muối.
  5. Giữ một vai trò trong nhà: dạy cháu một món ăn, một trò chơi dân gian, giữ sổ ngày giỗ của họ, kể chuyện quê cho cháu nghe.

Câu nói mẫu khi bàn với con: "Bố mẹ ra ở với các con thì vui, nhưng cho bố một chỗ trồng rau và cho mẹ đi chợ, ngồi không cả ngày thì bố mẹ mau yếu lắm." Con cháu nghe được câu ấy thường sẵn lòng sắp xếp.

Lễ mừng thọ: giữ cho đúng ý nghĩa

Ở nhiều làng, các cụ tròn bảy mươi, tám mươi, chín mươi được con cháu và hội người cao tuổi mừng thọ. Đó là nếp đẹp vì nó nhắc cả nhà rằng ông bà là niềm tự hào chứ không phải gánh nặng. Nhưng cũng có nơi lễ mừng thọ thành cỗ to, khách đông, các cụ phải ngồi tiếp khách từ sáng tới chiều, xong lễ thì mệt mấy ngày.

Giữ đúng ý nghĩa nghĩa là hỏi chính người được mừng xem họ muốn gì. Có cụ thích đông vui, có cụ chỉ muốn bữa cơm con cháu đủ mặt và một chuyến về thăm nơi mình từng ở. Nếu tổ chức lớn, nên chia khách theo buổi, để cụ có chỗ nghỉ giữa chừng, đồ ăn hợp với răng miệng và chế độ của cụ.

Một cách mừng thọ nhiều gia đình đang làm: con cháu mỗi người kể một kỷ niệm với ông bà, ghi lại thành cuốn sổ tặng ông bà. Món quà ấy không tốn kém mà các cụ đọc đi đọc lại nhiều năm.

Hỏi chuyện các cụ trong nhà: những câu nên hỏi trước khi quá muộn

Nếp sống của một làng nhiều cụ thọ không nằm trong sách mà nằm trong trí nhớ của chính các cụ. Con cháu có ông bà từng sống ở quê có thể ghi lại bằng vài câu hỏi trong những bữa cơm cuối tuần.

  • Hồi ông bà còn trẻ, một ngày bắt đầu lúc mấy giờ và làm những việc gì?
  • Bữa cơm ngày thường có những món gì, ngày lễ có gì khác?
  • Trong làng, những cụ sống lâu nhất mà ông bà nhớ thường làm nghề gì, tính tình ra sao?
  • Khi ốm đau, ngày xưa làng mình lo cho nhau thế nào?
  • Có thói quen nào hồi ở quê mà ông bà tiếc vì ra phố không giữ được nữa?

Những câu trả lời này vừa là kỷ niệm gia đình, vừa gợi ý cho chính ông bà biết nên giữ lại nếp nào. Nhiều khi chỉ cần hỏi, ông bà đã tự nhận ra mình nhớ việc vườn, nhớ buổi ngồi chơi với hàng xóm, và tự tìm cách đưa nó trở lại.

Sức khoẻ người cao tuổi ở quê: khi nào cần lên tuyến trên khám

Ở quê, khoảng cách tới bệnh viện lớn làm nhiều cụ ngại đi khám, chịu đựng tới khi nặng. Những trường hợp dưới đây nên đưa đi khám sớm, có thể bắt đầu ở trạm y tế xã rồi theo hướng dẫn chuyển lên.

  • Huyết áp, đường huyết chưa từng được đo hoặc lâu không đo lại.
  • Mệt, khó thở khi làm việc vườn quen, phải nghỉ giữa chừng nhiều hơn trước.
  • Sụt cân, ăn kém kéo dài, ho dai dẳng nhiều tuần.
  • Ngã khi làm vườn, đi trên bờ ruộng, sân rêu.
  • Mắt mờ dần, tai nghe kém khiến ngại đi họp hội, ngại ra đường.

Đau ngực, khó thở đột ngột, yếu nửa người, méo miệng, nói khó, ngã đập đầu thì gọi 115 ngay, đồng thời nhờ hàng xóm hỗ trợ, đừng tự chở bằng xe máy khi người bệnh không ngồi vững. Nên ghi sẵn số 115 và tên vài người hàng xóm tin cậy ở nơi dễ thấy trong nhà.

Câu hỏi thường gặp

Có phải sống ở quê thì thọ hơn sống ở phố không?

Không hẳn. Quê có lợi thế về việc tay chân, rau vườn, xóm giềng gắn bó, nhưng cũng có bất lợi như xa cơ sở y tế, việc quá nặng, ăn mặn, khói bếp. Thọ hay không tuỳ nếp sống cụ thể của từng người hơn là nơi ở.

Ông bà từ quê ra phố ở với con nên giữ thói quen gì?

Nên giữ việc tay chân hằng ngày, có chỗ trồng cây, tự đi chợ gần, giữ bữa cơm nhiều rau nhưng bớt mặn, và tìm được nhóm bạn mới như nhóm tập buổi sáng hay hội người cao tuổi ở phường.

Ăn uống kiểu quê có điểm nào cần sửa không?

Có. Nhiều món muối, kho mặn, dưa cà dễ làm tăng huyết áp, và bữa chỉ có rau với cà có thể thiếu đạm. Nên bớt mặn dần và thêm cá, trứng, đậu phụ, thịt nạc vừa phải để đủ chất cho cơ.

Làm vườn ở tuổi tám mươi có an toàn không?

Thường là việc tốt nếu vừa sức: làm buổi sáng mát, nghỉ khi mệt, tránh cúi lâu và bê vác nặng, đi trên lối khô ráo. Người có bệnh tim, huyết áp, khớp nên hỏi bác sĩ về mức làm phù hợp.

Tổ chức mừng thọ thế nào để các cụ không mệt?

Hỏi chính cụ muốn gì, giữ quy mô vừa phải, chia khách theo buổi, có chỗ cho cụ nghỉ giữa chừng và chuẩn bị món hợp răng miệng. Quan trọng nhất là con cháu đủ mặt và lời chúc thật lòng.

Người cao tuổi ở quê nên đi khám ở đâu khi thấy khác thường?

Có thể bắt đầu ở trạm y tế xã để được đo, hỏi bệnh và hướng dẫn chuyển lên nơi phù hợp. Với dấu hiệu cấp cứu như đau ngực, yếu nửa người, nói khó thì gọi 115 ngay, không chờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138