KinhNe.comKính Nể
Nếp sống của các cụ sống thọ

Người cao tuổi qua mùa rét đậm: giữ ấm đúng chỗ, giữ nếp vận động và đi lại

Mùa rét đậm, người cao tuổi giữ ấm đúng chỗ, dậy từ từ, tắm an toàn, vẫn vận động trong nhà và biết dấu hiệu nào ở sáng sớm cần gọi 115 ngay.

An older Vietnamese couple in warm knitted scarves doing gentle arm stretches together beside a sunny window in a cozy living room, wide shot, soft winter light

Qua mùa rét đậm an toàn, người cao tuổi cần giữ ấm đúng chỗ (đầu, cổ, ngực, bàn chân), tránh đổi nhiệt đột ngột lúc sáng sớm và khi tắm, và không vì lạnh mà nằm im cả ngày. Rét không đáng sợ bằng việc bỏ hết nếp vận động, ăn uống, gặp gỡ suốt mấy tuần liền.

Phần dưới đi qua buổi sáng mùa rét, cách mặc nhiều lớp, tắm và sưởi an toàn, cách giữ vận động khi không ra ngoài được, chuyện ăn uống và gặp người, những việc con cháu nên chuẩn bị trước mùa, và các dấu hiệu cần đi khám hoặc gọi 115 ngay.

Buổi sáng mùa rét: đừng vội

Ông Bảy (ví dụ giả định), 81 tuổi, ở một làng ven đồi phía Bắc, có nếp dậy từ năm giờ quét sân suốt mấy chục năm. Mùa rét năm ngoái, con trai thuyết phục ông đổi: năm giờ vẫn thức, nhưng nằm trong chăn vận động tay chân vài phút, ngồi dậy từ từ, mặc áo ấm và đi tất ngay bên giường, uống cốc nước ấm, đợi trời sáng hẳn mới ra sân.

Lý do không phải vì ông yếu đi. Buổi sáng sớm mùa rét là lúc cơ thể phải chịu chênh lệch lớn: từ chăn ấm ra không khí lạnh, mạch máu co lại, huyết áp dễ dao động. Người cao tuổi, nhất là người có bệnh tim mạch hay huyết áp, nên tránh đi thẳng từ giường ra ngoài trời lạnh.

Vài việc giúp buổi sáng mùa rét êm hơn: để sẵn áo khoác, mũ, tất ở đầu giường; giữ phòng ngủ ấm vừa phải; đi vệ sinh đêm thì khoác áo, bật đèn, không đi chân trần; dời giờ tập thể dục ngoài trời sang khi đã có nắng, thường sau bảy giờ.

Giữ ấm đúng chỗ: mặc gì, ở đâu

Mặc nhiều lớp mỏng ấm hơn một lớp thật dày, lại dễ cởi bớt khi vào nhà ấm. Bảng gợi ý theo từng hoàn cảnh:

Hoàn cảnhCần giữ ấmCách làm
Ngủ đêmBàn chân, vai, cổTất mỏng, áo có cổ, chăn vừa ấm; không đắp quá nhiều tới mức ra mồ hôi
Trong nhà ban ngàyNgực, lưng, bàn chânÁo lót giữ nhiệt, áo len, dép kín mũi có đế bám
Ra ngoài sáng sớmĐầu, tai, cổ, tayMũ len, khăn quàng, găng tay, áo khoác chắn gió
Đi xe máyNgực, cổ, mặt, tayÁo khoác dày cài kín, khăn, khẩu trang, găng tay; đi chậm, tránh giờ sương mù
Ngồi lâu đọc sách, xem ti viChân, đầu gốiChăn mỏng đắp chân, đứng dậy đi lại mỗi nửa giờ

Cảm giác lạnh ở người cao tuổi đôi khi đến muộn, nên đừng chỉ hỏi "có lạnh không". Sờ tay, chân, gáy; tay chân lạnh ngắt là cần mặc thêm hoặc vào chỗ ấm dù ông bà nói "không sao".

Một chiếc áo gi-lê bông mỏng mặc trong nhà là món đồ được nhiều cụ khen nhất mùa rét: giữ ấm ngực lưng mà tay vẫn cử động thoải mái để nấu nướng, làm việc vặt.

Tắm và sưởi an toàn trong mùa rét

Phần lớn tai nạn mùa rét ở người cao tuổi xảy ra trong nhà tắm và quanh thiết bị sưởi. Những điều nên giữ:

  • Tắm vào buổi trưa hoặc đầu giờ chiều, lúc trời ấm nhất; tránh tắm khuya, tắm ngay sau khi ăn no hay khi vừa đi ngoài trời lạnh về.
  • Làm ấm nhà tắm trước, đóng kín cửa, chuẩn bị sẵn khăn, quần áo trong tầm tay.
  • Tắm nhanh, nước ấm vừa, không quá nóng; lau khô và mặc ấm ngay trong nhà tắm.
  • Có thảm chống trơn và tay vịn, ngồi ghế nhựa khi tắm nếu đứng lâu thấy mỏi.
  • Báo người nhà trước khi tắm, không khoá trái cửa nhà tắm.
  • Không đốt than, củi trong phòng kín để sưởi; khí độc từ than không mùi và rất nguy hiểm.
  • Máy sưởi đặt xa chăn màn, quần áo, tắt khi đi ngủ; không để sát giường.
  • Túi chườm nóng bọc khăn, không đặt trực tiếp lên da, vì da người cao tuổi dễ bỏng mà không thấy nóng.

Con cháu có thể giúp bằng cách lắp đèn sưởi nhà tắm, bình nóng lạnh, tay vịn trước mùa rét. Một buổi chiều cuối tuần làm những việc đó đáng giá hơn nhiều lời dặn dò.

Giữ nếp vận động khi không ra ngoài được

Mùa rét là lúc nhiều người cao tuổi nằm nhiều, ngồi nhiều nhất trong năm. Vài tuần như vậy thì chân yếu đi rõ, đứng lên ngồi xuống thấy khó hơn, và qua xuân phải mất nhiều công mới lấy lại được.

Vận động trong nhà không cần dụng cụ: đi lại quanh nhà vài vòng mỗi giờ, đứng vịn lưng ghế nhón gót, đứng lên ngồi xuống chậm rãi bên ghế chắc chắn, xoay cổ tay, cổ chân lúc xem ti vi, lên xuống cầu thang có tay vịn vài lượt. Chọn lúc trong ngày ấm nhất, mặc đủ ấm, uống nước trước khi tập.

Người có bệnh nền về tim, huyết áp, khớp nên hỏi bác sĩ trước khi đổi mức vận động. Dừng ngay nếu thấy đau ngực, khó thở, chóng mặt, tim đập dồn dập hay đau khớp tăng lên.

Ngày nắng hanh hiếm hoi giữa mùa rét là ngày quý: ra ngoài phơi nắng, đi bộ ngắn quanh xóm, ghé nhà bạn già. Đừng để mấy ngày đẹp trời ấy trôi qua trong nhà.

Một ngày rét đậm mẫu

Rét đậm không có nghĩa là bỏ nhịp ngày, chỉ là dời các khoảng cho khớp với lúc trời ấm. Một lịch mẫu cho người 70–85 tuổi:

Khoảng giờViệcLưu ý
5 giờ 30 – 7 giờThức, vận động tay chân trong chăn, ngồi dậy từ từ, mặc ấm, uống nước ấmKhông ra sân, không tắm
7 giờ – 9 giờĂn sáng nóng, việc nhà nhẹ, đi lại trong nhàMở rèm đón sáng, giữ phòng ấm
9 giờ – 11 giờRa ngoài nếu có nắng: đi bộ ngắn, đi chợ, ghé bạnMũ, khăn, găng tay; về nếu thấy gió buốt
11 giờ – 14 giờĂn trưa, tắm (nếu tắm hôm đó), nghỉ trưaLàm ấm nhà tắm trước, báo người nhà
14 giờ – 17 giờViệc yêu thích trong nhà, tiếp bạn, vận động nhẹĐứng dậy đi lại mỗi nửa giờ
TốiĂn tối sớm, ngâm chân nước ấm vừa, ngủ đúng giờTắt máy sưởi khi ngủ, tất mỏng, đèn ngủ nhỏ

Điểm khác lớn nhất so với ngày thường là khung giờ ra ngoài và giờ tắm đều dồn vào giữa ngày. Những việc khác giữ nguyên, nên cơ thể vẫn có nhịp quen.

Ăn uống và gặp người trong mùa rét

Bữa ăn nóng, đều giờ. Mùa rét cơ thể cần đủ năng lượng để giữ ấm. Giữ đủ bữa, có món nóng như canh, cháo; không vì lười nấu mà ăn nguội, ăn qua loa.

Vẫn uống nước. Trời lạnh ít khát nên người cao tuổi hay uống rất ít. Nước ấm, trà loãng, canh đều tính; để phích nước ấm ở chỗ ngồi để tiện uống.

Đừng ở lì một mình. Rét đậm kéo dài nhiều tuần, không đi sinh hoạt, không gặp ai, tinh thần dễ trùng xuống. Mời bạn già sang nhà uống trà, gọi điện cho người thân nhiều hơn.

Đi đám, đi chợ chọn giờ ấm. Việc cần ra ngoài thì sắp vào khoảng chín giờ sáng tới ba giờ chiều, mặc đủ lớp, không đi lúc sương mù hay mưa phùn lạnh buốt.

Bớt rượu để làm ấm người. Chén rượu mùa rét cho cảm giác ấm lên lúc đầu nhưng thật ra làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn, lại dễ làm loạng choạng khi đi lại. Bát canh gừng nóng là lựa chọn dễ chịu hơn.

Giữ một việc yêu thích trong nhà. Chăm vài chậu cây, đan một chiếc khăn, sắp lại album ảnh, nấu món mới cho cuối tuần. Có việc mình thích thì ngày rét trôi nhanh và tinh thần không chùng xuống.

Chuẩn bị trước khi mùa rét tới

Mùa rét dễ qua hơn nhiều khi mọi thứ được sắp từ đầu tháng mười, mười một. Danh sách để ông bà và con cháu cùng soát:

  • Phơi, giặt chăn ấm, áo len, áo khoác; kiểm tra khoá kéo, cúc áo còn dùng được; mua thêm tất, mũ len, găng tay.
  • Kiểm tra bình nóng lạnh, đèn sưởi nhà tắm, máy sưởi; dây điện không sờn, ổ cắm không lỏng.
  • Lắp tay vịn, thảm chống trơn ở nhà tắm và cạnh giường nếu chưa có.
  • Chèn khe cửa sổ, cửa ra vào hay lùa gió; treo rèm dày cho phòng ngủ.
  • Để đèn ngủ nhỏ trên đường từ giường tới nhà vệ sinh.
  • Hỏi bác sĩ trong lần khám định kỳ: mùa rét có cần lưu ý gì với bệnh nền và thuốc đang dùng.
  • Thống nhất với hàng xóm, người thân một nếp liên lạc những ngày rét đậm, chẳng hạn gọi điện mỗi sáng.

Danh sách này làm trong một buổi chiều cuối tuần là xong. Ông bà tự đánh dấu việc đã làm, con cháu lo phần cần mua sắm hay thợ lắp đặt, ai cũng có phần.

Dấu hiệu cần đi khám và khi nào gọi 115

Mùa rét là mùa dễ ốm. Nên đi khám khi ho, sốt kéo dài vài ngày, mệt nhiều, ăn kém, khó thở khi gắng sức nhẹ, hoặc các bệnh nền như huyết áp, đường huyết khó kiểm soát hơn mọi khi. Người đang theo dõi huyết áp tại nhà nên ghi lại kết quả đo và mang theo khi khám.

Gọi 115 ngay khi đột ngột đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn mờ đột ngột, ngã đập đầu, hoặc người lạnh run không dứt rồi lơ mơ, lẫn lộn. Những dấu hiệu này hay gặp vào sáng sớm mùa rét, đừng chờ "để trời ấm lên xem sao".

Nếu ai đó ngất hay lơ mơ trong nhà tắm hoặc phòng đang đốt than sưởi, đưa ra chỗ thoáng, gọi 115 ngay và mở hết cửa.

Ông bà ở một mình nên để điện thoại trong tầm tay cả lúc ngủ lẫn lúc tắm, sạc đầy pin mỗi tối, và dặn trước một người thân hay hàng xóm sẽ gọi hỏi thăm vào giờ cố định. Một cuộc gọi không ai nhấc máy vào buổi sáng rét đậm là lý do để người kia sang xem ngay, không chờ tới chiều.

Câu hỏi thường gặp

Người cao tuổi nên tắm vào giờ nào mùa rét?

Nên tắm vào buổi trưa hoặc đầu giờ chiều, lúc trời ấm nhất. Làm ấm nhà tắm trước, tắm nhanh bằng nước ấm vừa, lau khô và mặc ấm ngay trong nhà tắm, báo người nhà trước khi vào.

Mùa rét có nên tập thể dục buổi sáng sớm không?

Nên dời ra ngoài trời khi đã có nắng, thường sau bảy giờ. Sáng sớm có thể vận động nhẹ trong nhà ấm. Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi bác sĩ về giờ và mức tập.

Đốt than sưởi trong phòng có an toàn không?

Không an toàn. Đốt than, củi trong phòng kín sinh khí độc không mùi, có thể gây ngất và nguy hiểm tính mạng. Nên dùng máy sưởi điện đặt xa chăn màn và tắt khi đi ngủ.

Ông bà nói không lạnh nhưng tay chân lạnh ngắt thì sao?

Người cao tuổi đôi khi cảm nhận lạnh muộn hơn. Tay chân, gáy lạnh là dấu hiệu cần mặc thêm lớp hoặc vào chỗ ấm, dù ông bà nói không sao. Hỏi kèm sờ tay là cách chắc nhất.

Rét đậm kéo dài, ông bà buồn chán thì làm gì?

Mời bạn già sang chơi, gọi điện cho người thân thường hơn, tận dụng ngày hanh nắng để ra ngoài, giữ một việc yêu thích trong nhà như trồng chậu cây, đọc sách, nấu món mới.

Dấu hiệu nào sáng sớm mùa rét phải gọi 115?

Đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn mờ đột ngột, ngã đập đầu, lơ mơ lẫn lộn. Gọi 115 ngay, không chờ trời ấm lên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138